Ο Φοίβος Γικόπουλος γράφει για τα «εγώ» του συγγραφέα

ΑΠΟ ΤΟΝ ΦΟΙΒΟ ΓΚΙΚΟΠΟΥΛΟ

Γνωρίζω τον συγγραφέα Κ. εδώ και πολλά χρόνια. Κάθε τόσο βλεπόμαστε και μιλάμε για βιβλία και λογοτεχνία, σαν να κάναμε μια κατάθεση ψυχής, ανταλλάσσοντας εντυπώσεις για το ένα ή το άλλο βιβλίο. Τελευταία φορά που βρεθήκαμε υποστήριζε ότι κάθε πρώτο βιβλίο ενός συγγραφέα είναι, κατά κάποιο τρόπο η ανάληψη μιας ευθύνης, γιατί όλα τα υπόλοιπα βιβλία που θα γράψει θα εξαρτώνται απ’ αυτό το πρώτο, ή  για να αναπτύξει τις προθέσεις του ή για να τις αντικρούσει ή, έστω, για να τις αποποιηθεί. Μετά μιλήσαμε για κείνη τη στιγμή κατά την οποία ένας συγγραφέας αποφασίζει, ακριβώς για πρώτη φορά, να αφηγηθεί μια ιστορία. Φυσικά, μερικές φορές η επιλογή δεν εξαρτάται από τη ζωή αλλά από την κουλτούρα, από εκείνα τα πράγματα που αποκόμισε από άλλα βιβλία. Μάλιστα, υποστήριξα με θέρμη, κάθε βιβλίο προέρχεται από ένα άλλο, και όλα τα βιβλία που έχουν γραφεί αποτελούν μέσα στο χρόνο μια μακρά αλυσίδα στην οποία το ένα είναι δεμένο με το άλλο, και συνομιλεί με το άλλο. 

Αλλά, έλεγε ο Κ., αν το εγώ που γράφει είναι διαφορετικό από το προσωπικό εγώ, υπάρχει κι ένα άλλο εγώ, διαφορετικό από τα άλλα δύο, το εγώ που αφηγείται. Το «πρόσωπο» που σε ένα βιβλίο λέει εγώ, δεν είναι ούτε το προσωπικό εγώ του συγγραφέα ούτε το αφηγηματικό του εγώ. Το προσωπικό μου εγώ,  μου έλεγε ο Κ., εκείνο που αναλαμβάνει να επιζήσει, έχει να προστατεύσει ένα απαιτητικό σώμα γεμάτο επιθυμίες, και που έχει τόσες ασχολίες που το κρατούν σε εγρήγορση, πρακτικά πράγματα που πρέπει να διεκπεραιώσει, όπως να πληρώσει τους φόρους ή να πάει βόλτα το σκύλο. Το αφηγηματικό μου εγώ,  μου έλεγε πάντα ο Κ., γνωρίζει ότι είναι μια φωνή σε ένα σώμα με πολλά αφηγηματικά «εγώ» που προϋπήρχαν στην ιστορία της λογοτεχνίας μας. Το εγώ που εγώ αφηγούμαι, δηλαδή το πρόσωπο που στο βιβλίο μου λέει εγώ, είναι όπως τα πρόσωπα σε όλα τα σύγχρονα μυθιστορήματα, ένα εγώ διαιρεμένο, στο οποίο αντανακλάται «κάποιος» όπως σ’ έναν άδειο καθρέφτη, η εικόνα ενός εικονικού ανθρώπου στην αναζήτηση «κάποιου», δηλαδή η εικόνα του ανθρώπου του καιρού μας. Αν είναι έτσι τα πράγματα, όπως τα τοποθετείς, θα πρέπει να καταλήξουμε – του απάντησα – ότι ένα βιβλίο είναι το προϊόν τριών «εγώ» ξένων το ένα από το άλλο, και για τα οποία δεν ξέρουμε και πολλά πράγματα. Θα θέλαμε τη συμβολή του Σέρλοκ Χολμς για ν’ ανακαλύψουμε ποιος είναι ο συγγραφέας.

Πιστεύω πως έτσι ακριβώς είναι τα πράγματα, μου απάντησε μελαγχολικά ο Κ., και τελικά δεν ξέρω ποιος έχει γράψει τα βιβλία μου

Στο κείμενο του Φοίβου οι εικόνες από έργα του μέγα Ισπανού κυβιστή, που έζησε και έδρασε στο Παρίσι, Χουάν Γκρις. Πέθανε μόλις στα 40 του από νεφρική ανεπάρκεια αλλά προλάβει να ερωτευτεί βαθιά, να κάνει ένα γιό, να ταξιδέψει, να ζωγραφίσει, να επηρεάσει και να επηρεαστεί από τις μεγαλύτερες μορφές της εποχής του που ήταν φίλοι του, όπως ο Πικάσο ή Μοντιλιάνι.