Ο Φοίβος Γκικόπουλος και το «Στιλ»

ΑΠΟ ΤΟΝ ΦΟΙΒΟ ΓΚΙΚΟΠΟΥΛΟ

«Και το στιλ; Τι είναι για σένα το στιλ;» ρωτά τον Μπουκόφσκι ο δημοσιογράφος Ζαν-Φρανσουά Ντουβάλ στο βιβλίο-συνέντευξη Buk et les Beats.  «Το στιλ» απαντά «είναι το καλύτερο που μπορείς να κάνεις σε κάθε περίπτωση. Αυτό είναι. Όταν ένας δεν κάνει ό,τι καλύτερο μπορεί, κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες, δεν έχει στυλ». Πράγμα που, για τον συγγραφέα, ισχύει στην συγγραφή όπως και στη ζωή. Αυτός ο ίδιος είναι το στιλ του. Η προσωπική του συμπεριφορά εναρμονίζει το περιεχόμενο και τη φόρμα, βρίσκοντας στον εαυτό του αυτό που κανείς δεν μπορεί να διδάξει ή να το μάθει από οποιονδήποτε. Το στιλ είναι μια τεχνική μορφή της γραφής, που ταυτίζεται με την προσωπική αλήθεια του συγγραφέα. Το στιλ μετριέται από τη δύναμη που θέλεις να εκφράσεις, από την λεπτότητα, από το πάθος και, αν είναι αναγκαίο, ακόμη κι από την απελπισία με την οποία εκφράζεις αυτό που αισθάνεσαι. Μην γράφεις, αν δεν έχεις να πεις τίποτε το εξαιρετικό. Μην κάνεις ούτε πειραματισμούς με μόνο σκοπό τον πειραματισμό. Γράφοντας «πειραματιζόμενος» είναι σαν να ζωγραφίζεις «άτυπα» ή να παίζεις τζαζ, αλλά αφού έχεις εξασκηθεί στην τεχνική της γραφής, του σχεδίου, της μουσικής. Τελικά, το στιλ είναι ο μύθος, η ουτοπία του κάθε συγγραφέα. Γράφει ο Ρολάν Μπαρτ στο «Ο βαθμός μηδέν της γραφής»: «Είναι η μοναξιά, δηλαδή πάντα ένα μυστικό».

Δεν είναι λίγοι οι συγγραφείς που, στη μοναξιά ενός εντελώς προσωπικού στιλ –μια επιδίωξη της μοναδικότητας και, μαζί, της οικουμενικότητας- προτιμούν τη σιγουριά της απρόσωπης ή ουδέτερης φόρμας: ένας τρόπος γραφής που, στις χειρότερες περιπτώσεις, είναι εκείνο των Άρλεκιν και, στις καλύτερες, του Κάφκα ή του Καμύ. Η κακή λογοτεχνία βρίσκει παρηγοριά στο γεγονός ότι τη διαβάζουν αρκετοί∙ ενώ η καλή χάνει αναγνώστες. Ποιος διαβάζει πια συγγραφείς που θεωρούνται δύσκολοι, ακατανόητοι, περίπλοκοι, και δεν αντιλαμβάνονται ότι, συχνά, καταλήγουν ακατανόητες οι κοινοτοπίες των «εύκολων» συγγραφέων. Σύμφωνα με τον κινέζο ποιητή του 4ου αιώνα Τσι Λου, «η αλήθεια είναι ο κορμός του δέντρου και το στιλ δίνει το όμορφο φύλλωμα» (Η τέχνη του γραψίματος).  Ή ίσως, όπως υποστηρίζει τον 18ο αιώνα ο γάλλος νατουραλιστής Ζορζ-Λουί Μπουφόν, «το στιλ είναι ο άνθρωπος» με τον χαρακτήρα του.

Ο Ίταλο Καλβίνο αντίθετα δεν φαίνεται να συμφωνεί: «Το στιλ, το γούστο, η προσωπική φιλοσοφία, η υποκειμενικότητα, ο πνευματικός πλούτος, οι εμπειρίες της ζωής, η ψυχολογία, το ταλέντο, τα μυστικά της δουλειάς: όλα τα στοιχεία που συνηγορούν ότι αυτά που γράφω αναγνωρίζονται ως δικά μου, μοιάζουν σαν ένα κλουβί που περιορίζει τις δυνατότητές μου» (Αν μια νύχτα του χειμώνα ένας ταξιδιώτης).   Ο Καλβίνο, εξαιρετικός πειραματιστής διαφορετικών αφηγηματικών τρόπων, είναι επίσης προσεκτικός σε μια οργάνωση του κειμένου σε λογικο-γραμματικό επίπεδο. Σχετικά με τις ανάγκες του στιλ, είναι ιδιαίτερη η αφηγηματική και περιγραφική επιμέλεια με την οποία ο Καλβίνο οργανώνει το κείμενό του, δηλαδή την αρμονία και την ενότητα της σκέψης, που αποτελούν την κεντρική ιδέα κάθε πλευράς του κειμένου.

Στο κείμενο του Φοίβου, οι εικόνες είναι από έργα του πρωτοπόρου του γαλλικού γκράφιτι  Blek Le Rat, που έγινε γνωστός με την υπογραφή του σε όλο το Παρίσι, με την υπογραφή του ως αρουραίος. Ως ένας από τους νονούς του ευρωπαϊκού κινήματος street art, έχει εμπνεύσει εκατοντάδες καλλιτέχνες σε όλο τον κόσμο με το μοναδικό στένσιλ στιλ του.