«… Ο πόνος των ηρώων μου προέρχεται από κάτι αρχέγονο, τους έχει στοιχειώσει πριν βγουν από τη μήτρα. Μία κοσμική αγωνία. Το σκοτάδι είναι ένας συνδυασμός φύσης και κοινωνικοποίησης. Οποιοσδήποτε κι αν είναι ο λόγος, έτσι μεγάλωσα κι εγώ…» – Χοάκιν Φίνιξ, ο σπουδαιότερος, αυτή τη στιγμή ηθοποιός του πλανήτη
Στο Joker είναι μια πληγή που συστρέφεται στην άκρη του χάους. Στο Μονομάχο, είναι εκείνος ο παρανοϊκός αυτοκράτορας, με τον μεταλλικό ήχο της παντοδυναμίας του, σα να παίζει ασταμάτητη λούπα βροντώντας στα τοιχώματα του κρανίου του. Στο Walk on the line, γινεται ένας άλλος άνθρωπος, κανονικός, σάρκινος, σα κλώνος και όχι μίμηση. Και στο The Master ε! Εκεί, πιά μοιάζει να είναι ο εαυτός του χαμένος, σε μια αμμουδιά χωρίς ίσκιο, μέλος ενός ξεχασμένου στρατού, πεινασμένος, διψασμένος, στεγνωμένος απ τον ανελέητο ήλιο, που φτιάχνει μια γοργόνα από άμμο και μετρά την πηδάει, τρομάζοντας με το σκοτάδι του μυαλού του, τους υπόλοιπους χωρίς ισορροπίες φαντάρους, που βιάζονται να φύγουν μακριά. Είναι ο Χοακίν Ραφαέλ Φίνιξ φυσικά, που κάποτε ήθελε να τον φωνάζουν Φύλλο, Λίφ! Ένα φαινόμενο υποκριτικής της εποχής μας που ντύνεται ψυχές και μας τις δείχνει σε μεγάλες, κινηματογραφικές διατάσεις, βάζοντας μας σε σκέψεις αν οι ιδιοφυΐες, φτιάχνονται απ τις σπείρες της αλυσίδας του DNA τους, ή από τα παιδικά τους χρόνια, ή γιατί, απλά, έτσι τους, μπορούν αυτοί και όλοι οι υπόλοιποι εμείς, όχι! Ας στηριχτούμε λοιπόν στο δόγμα Φρόιντ, πως «ο άνθρωπος είναι το προϊόν των τραυμάτων της παιδικής του ηλικίας», για να κατανοήσουμε πως εκείνα του Χοάκιν Φίνιξ, ήταν ποιοτικώς ιδιαίτερα!
Σαράντα πέντε χρόνια, πριν, στο πολυπληθές και τροπικό Σαν Χουάν, τη πρωτεύουσα του Πουέρτο Ρίκο, η οικογένεια της Αρλιν Σάρον και του Τζον Λι Μπότομ, αποκτά το τρίτο της παιδί, τον Χοακίν – Ραφαέλ και θα ακολουθήσουν άλλα δύο. Είναι ενδεικτικοί νέοι της εποχής τους στην Αμερική, όλο αμφισβήτηση και στα πλαίσια του χίπικου τρόπου ζωής τους, διερευνούν τρόπους ζωής και ελευθερίας. Μετακινούνται συνεχώς, κάνουν δουλειές του ποδαριού, βοηθώντας στην συγκομιδή στις μεγάλες φάρμες, φεύγουν σε άγνωστες τους χώρες. Κάποτε, εντάσσονται στην αίρεση «Τα παιδιά του Θεού», που από τη δεκαετία του 1960 είχε ιδρύσει, στην Βραζιλία, ο χειριστικός Ντέιβιντ Μπεργκ ή Μωυσή Δαυίδ, όπως έπειθε να τον αποκαλούν ως αρχηγό της ομάδας. Ο Μπεργκ, παιδόφιλος, βιαστής, υμνητής του Χίτλερ, υποστηρίζει πως η σεξουαλική πράξη όσο πιο ελεύθερη ήταν τόσο πιο κοντά βρισκόταν στην χριστιανική φιλοσοφία. Το σεξ μεταξύ ενηλίκου και ανηλίκου, η αιμομιξία, η μοιχεία δεν ήταν αμαρτίες εάν υπήρχε η αγάπη! Μάλιστα, διακήρυττε πως οι γονείς έπρεπε να έχουν σεξουαλικές σχέσεις με τα παιδιά τους, γιατί δεν υπήρχε κανείς άλλος που θα τους φερόταν με τέτοια τρυφερότητα και αγάπη στον κόσμο όλο, αφού η σεξουαλική απόλαυση ήταν σταλμένη από τον Θεό. Η οικογένεια έχει άλλα τέσσερα παιδιά, τον Ρίβερ, δηλαδή Ποταμό, την Σάμερ, Καλοκαίρι, τη Ρέιν, Βροχή και τη Λίμπερτι, την Ελευθερία. Είναι η περίοδος που ο Χοάκιν θέλει κι εκείνος να τον αποκαλούν Λιφ, για να ταιριάζει με τα αδέλφια του και κυρίως με τον δικό του, προσωπικό ήρωας, τον Ρίβερ. Μέσα στο χώρο της αίρεσης, όλοι κυκλοφορούν γυμνοί, η εκπαίδευση απαγορεύεται, όπως και τα παιχνίδια και τα παιδιά μαθαίνουν να θεωρούν το σεξ ως μια καθημερινή ρουτίνα, όπως το να βουρτσίζουν τα δόντια τους. Ο Χοακίν είναι πολύ μικρός και για αυτό πιο τυχερός από τον αδερφό του, τον Ρίβερ, μια και δεν θυμάται εκείνα τα χρόνια. Οι «θείοι» , όμως, όπως τους έλεγαν θέλουν συχνά να δείχνουν την μεγάλη τους αγάπη, για τα όμορφα, μικρά παιδιά, με τα κατάξανθα μαλλιά, που θυμίζουν άγγελο, σαν τον Ρίβερ. Κάποτε οι γονείς σα να ξυπνούν από βαριά ύπνωση, αποφασίζουν να εγκαταλείψουν την αίρεση, να φύγουν από την Βραζιλία, να αλλάξουν όνομα, ώστε να μη μπορούν να τους βρουν οι πρώην σύντροφοι τους και επιστρέφοντας στις ΗΠΑ. Ο Ρίβερ είναι 8 ετών και ο Χοάκιν 4. Το Μπότομ ή Πάτος, γίνεται Φίνιξ, απ το μυθικό πτηνό που αναγεννιέται από τις στάχτες του. Περιπλανώνται στην Αμερική. Στη Φλόριντα, η οικογένεια γινεται ατραξιόν χορτοφάγων, με εξώφυλλα στα τοπικά περιοδικά και τα παιδιά όλα δείχνουν τις καλλιτεχνικές τους τάσεις.
Υποκριτική στους δρόμους, οι πρώτες ταινίες
Και απ τη μια ακτή, στη Φλόριντα, φεύγουν στην άλλη, στην Καλιφόρνια. Όμως, το Λος Αντζελες είναι η πιο ακριβή πόλη στον κόσμο και ο σκανδαλώδης πλούτος, έχει στο περιθώριο του ανείπωτη φτώχεια. Για να μπορέσουν να ζήσουν, τα πέντε αδέρφια έπαιζαν ορισμένα αυτοσχέδια θεατρικά στους κεντρικούς δρόμους του Λ.Α. Η μητέρα τους, προκειμένου να τους εξασφαλίσει κάποια ασφάλεια απ την έκθεση στους περαστικούς άλλα και περισσότερα λεφτά, βρίσκει έναν ατζέντη που τα αναλαμβάνει και αρχίζουν να έχουν ρόλους σε διαφημιστικά, με τον μόνο όρο αυτά να μην αφορούν σε κρέας ή οποιοδήποτε άλλο ζωικό προϊόν, μιας και οι διατροφικές αρχές της οικογένειας ήταν αυστηρά χορτοφαγικές. Ο Χοακίν εμφανίζεται στις πρώτες τους ταινίες, στο «SOS στο Διάστημα» και στο «Δεσμοί Στοργής», ως γιος του Στιβ Μάρτιν. H Σάμερ ήταν παιδί-ηθοποιός από την ηλικία των δύο ετών, μάλιστα, στην ταινία Russkies υποδύθηκε την αδερφή του πραγματικού της αδερφού Χόακιν. Και ο Ρίβερ! Ω! Ο Ρίβερ λάμπει σαν μοναχικό άστρο σε σκοτεινό ουρανό. Ο Ρομπ Ράινερ, σκηνοθέτης του στο «Στάσου πλάι μου» θυμάται πως «…όταν ήρθε για την οντισιόν ο Ρίβερ, δεν ήταν ούτε 15 χρονών αλλά ήταν πασιφανές ότι είχαμε να κάνουμε με ένα απίστευτο, εξωπραγματικό ταλέντο. Μπορούσε να παίζει διάφορα μουσικά όργανα, ήταν τόσο ευφυής και εξαιρετικός, μπορούσε να κάνει τα πάντα, ειλικρινά… Θυμάμαι του είπα ότι ήθελα να σκεφτεί για κάποια χρονική στιγμή όταν κάποιος ενήλικας που ήταν σημαντικός στη ζωή του, τον απογοήτευσε οικτρά. Μου έγνεψε καταφατικά και έφυγε για λίγο για να σκεφτεί. Στην επόμενη λήψη της σκηνής, στην οποία κλαίει, και είναι η λήψη που κρατήθηκε για την ταινία, ήταν απίστευτος. Ποτέ δεν μου αποκάλυψε πού τον οδήγησαν οι σκέψεις του – υπέθεσα σε έναν από τους γονείς του, αλλά δεν μπορώ να ξέρω. Και όταν πια βλέπω καμιά φορά την ταινία, εκεί που στο τέλος χάνεται, είναι τόσο μα τόσο πολύ θλιβερό». Όλοι ξέρουν πως ο πατέρας αυτών των πέντε ταλαντούχων παιδιών, έχει προβλήματα με το αλκοόλ. Παρ όλα αυτά ο Χοακίν στα 15 του αποφασίζει πως δεν τον ενδιαφέρει η υποκριτική, αφού δεν υπήρχαν ενδιαφέροντες ρόλοι για την ηλικία του και οι παραγωγοί ήταν αδιάφοροι για την ύπαρξη του και ξεκινά να ταξιδεύει, μαζί με τον πατέρα του, μένοντας στο πλευρό του, ενώ πλέον έχει χωρίσει με την μητέρα του. Μεξικό και Εκουαδόρ και Βενεζουέλα και Αργεντινή. Ο κόσμος είναι μεγάλος, αλλά και πάλι δεν τον χωράει…
Ο Ρίβερ σβήνει στα 23 του, στην αγκαλιά του Χοακίν και της Ρέιν
Πίσω στο Λος Αντζελες, ο Χοακίν χωρίς κέντρο και στόχο, παρακολουθεί τον κατά τέσσερα χρόνια μεγαλύτερο Ρίβερ, να γινεται ο πλέον ανερχόμενος σταρ του Χόλυγουντ, να τον παρομοιάζουν με τον Τζέιμς Ντιν, να τον προτείνουν για Όσκαρ, να πρωταγωνιστεί με τον Κιάνου Ριβς, στη ταινία «Το δικό μου Αϊντάχο», μια από τις σημαντικότερες ταινίες της δεκαετίας του ’90, να έχει ξετρελάνει κοινό και κριτικούς. Ο Χοάκιν χαρούμενος για την επιτυχία του αδελφού, παραμένει απαθής και αδιάφορος για το δικό του μέλλον, κοιμάται ακατάστατα, δεν θέλει να βγαίνει από το σπίτι και δεν δείχνει ενδιαφέρον για πολλά. Ένα απόγευμα «ο αδερφός μου Ρίβερ γύρισε σπίτι από τη δουλειά με μια βιντεοκασέτα με τίτλο «Οργισμένο Είδωλο». Με έβαλε να καθίσω και να τη δω. Την επόμενη μέρα με ξύπνησε και με ανάγκασε να τη δω ξανά και μου είπε: «Θα αρχίσεις να παίζεις ξανά, αυτό θα κάνεις». Δεν το ζήτησε. Το απαίτησε. Και θα του χρωστάω πάντα, γιατί η υποκριτική μού χάρισε μια απίστευτη ζωή» θυμάται χρόνια μετα, ο μέγας πλέον, Χοακίμ Φινιξ, ο μόνος πια ζωντανός από τους άντρες της οικογένειας του. «Έξι μήνες μετά» λέει ο Χόακιν στην τελευταία του συνέντευξη στο Vanity Fair, για την ίδια στιγμή και τον αδελφό που είδε μέσα του και αποφάσισε «ήμασταν στην κουζίνα, μου είπε ότι πρέπει να ξαναεπιστρέψω στο όνομά μου (νόμιζα ότι το Χοακίν ήταν πολύ κουλό και το είχα αλλάξει) κα μου είπε ότι θα γίνω ηθοποιός και θα γίνω πολύ πιο διάσημος από εκείνον. Κοιταχτήκαμε με την μητέρα μου σε στιλ «τι μαλακίες λέει αυτός;». Σήμερα αυτό που ακόμα με στοιχειώνει είναι η βεβαιότητά του. Πώς το ήξερε; Τι είδε σε μένα;». Πίσω, στο 1993, ο Ρίβερ, πανέμορφος, βουτηγμένος σε μια όλο χάρες νιότη, πέθανε από υπερβολική δόση έξω από το κλαμπ του Τζόνι Ντεπ, το «Viper Room». Ο Χοακίν βρισκόταν μαζί με τον αδερφό του, την κοπέλα εκείνου και συμπρωταγωνίστρια του Σαμάνθα Μάθις και την αδελφή τους, την Ρέιν, το μοιραίο βράδυ και ήταν εκείνος που κάλεσε το ασθενοφόρο για να μεταφέρει τον Ρίβερ στο νοσοκομείο. Περισσότερο από ένα χρόνο, ο Φοίνιξ, έβλεπε όλες τις ενημερωτικές εκπομπές των ΗΠΑ να παίζουν ξανά και ξανά το ηχογραφημένο μήνυμα που ζητούσε, σπαρακτικά βοήθεια καλώντας ασθενοφόρο «Έχει σπασμούς! Ελάτε γρήγορα, σας παρακαλώ, σας παρακαλώ, γιατί πεθαίνει, σας παρακαλώ». Δεν τον πρόλαβαν. Ήταν 23 ετών. Ήταν το ίνδαλμα της Genertion X.
Τρέχοντας με τα τέρατα
Σύμφωνα με το βιβλίο που έγραψε ο στενός φίλος του Φοίνιξ, Μπομπ Φόρεστ και κυκλοφόρησε το 2013 με τίτλο «Running with Monsters», ο Ρίβερ, είχε περάσει τις αρκετές μέρες, λίγο πριν, σε μια αδιάκοπη ναρκω-κατάνυξη παρέα με τον κιθαρίστα των Red Hot Chili Peppers, Τζον Φρουσιάντε, χωρίς να κοιμηθούν ούτε λεπτό. «Η ρουτίνα με τα drugs ήταν σταθερή για όλους μας» γράφει ο Φόρεστ, «πρώτα, καπνίζαμε κρακ ή σουτάραμε κόκα κατευθείαν στη φλέβα, έτσι για να φτάσουμε σ’ αυτό το ηλεκτροσόκ του μυαλού που διαρκούσε γύρω στα 90 δευτερόλεπτα. Μετά σουτάραμε ηρωίνη για να συγκροτηθούμε κάπως και να πέσουμε αρκετά ώστε να καταφέρουμε κάποια συζήτηση για λίγα λεπτά προτού να ξαναρχίσει ο κύκλος». Για τον Χοάκιν, ο Ρίβερ ήταν το είδωλο του, ο μεγάλος προστατευτικός αδελφός, το «σπίτι» που δεν υπήρχε στα παιδικά χρόνια τους, η πραγματική του οικογένεια και εκείνος που φρόντιζε για όλα του αδέλφια, εκεί που οι γονείς δεν τα χάνε καταφέρει. «Θυμάμαι που μου έλεγε ο Ρίβερ εκείνον τον τελευταίο χρόνο» λέει η Σαμάνθα Μάθις, το κορίτσι του «ότι μόνο μία ταινία ακόμα θα έπρεπε να γυρίσει ώστε να έχει μαζέψει αρκετά χρήματα για να στείλει τη μικρότερη αδερφή του στο κολέγιο». Και τα πέντε παιδιά είχαν ταλέντο να εκφράζουν συναισθήματα, από την υποκριτική, την μουσική, τα εικαστικά. Και ήταν ο μεγάλος αδελφός, ο Ρίβερ, που δεν ήθελε κανένα τους να πληγωθεί, τα πήγαινε τα βραδιά στα πάρτι και τα έπαιρνε να τα γυρίσει σπίτι, ευνοούσε κάθε τους δημιουργικότητα. Ήταν αυτός που υποστήριζε ακόμα και το εφηβικό, punk-new-wave συγκρότημα της Σάμερ και της Ρέιν, «The Causey Way». Με τα χρόνια η Σάμερ διακρίθηκε ως ηθοποιός, παντρεύτηκε τον Κέϊσι Αφλεκ απέκτησαν δύο παιδιά. Η Ρέιν ακολουθήσε και εκείνη την υποκριτική, αλλά διακρίνεται πάντα και στη μουσική. Στην παρουσίαση του τελευταίου της άλμπουμ, συνοδευόταν απ τον Χοακίν, μια απ τις σπάνιες φορές που εκείνος, πήγε σε κοσμική εκδήλωση και όχι σε περιθωριακά σκοτεινά στέκια, ντυμένος πάντα στα μαύρα και χαμογελούσε, αυτός ο σπάνιος σε γέλια. Σίγουρα γιατί ο τίτλος της δουλειάς είναι «River», αφιερωμένο στη μνήμη του νεκρού αδελφού τους και κυκλοφόρησε στις 31/10, την ημέρα που συμπληρώθηκαν ακριβώς 26 χρόνια από τον θάνατο του ωραίου πρίγκιπα, που ερωτεύτηκε μια ολόκληρη γενιά. Τα υπόλοιπα είναι γνωστά. Ο Χοακίν είναι σήμερα ο κορυφαίος ηθοποιός όλου του πλανήτη, με εκείνες τις τρομακτικές από την άβυσσο εντός του, αριστοτεχνικές ερμηνείες. Νίκησε την εξάρτηση του απ το αλκοόλ, αρρεβωνιάστηκε στα 45 του για πρώτη του φορά, το «Δράκο του», όπως αποκαλεί την υπερταλαντουχο Ρούνεϊ Μάρα, ενώ θεωρείται ο σίγουρος νικητής των φετινών Όσκαρ. Πως γεννιούνται λοιπόν τέτοια αδυσώπητα ταλέντα, σαν τον Χοάκιν, σαν τον Ρίβερ, σαν τις αδελφές τους που όλες ασχολούνται με τις τέχνες; Από το υστέρημα, την απόγνωση, τη θλίψη και την απογοήτευση των παιδικών, στοιχειωμένων τους χρόνων; Ενώ εμείς, οι κοινοί θνητοί, δεν έχουμε απαντήσεις, ο ίδιος ο Χοάκιν Φίνιξ, εξηγεί το σκοτάδι εντός του: «… Από πάρα πολύ μικρή ηλικία με έλκουν άλλα πράγματα. Δεν ξέρω γιατί. Αν ψάχνετε μία ψυχαναλυτική ερμηνεία είμαι σίγουρος ότι υπάρχει. Αυτό που ξέρω είναι ότι προτιμώ να παίζω τον Τζόνι Κάς ή τον Άρθουρ Φλεκ γιατί μπορώ να τους καταλάβω. Ο πόνος τους προέρχεται από κάτι αρχέγονο, τους έχει στοιχειώσει πριν βγουν από τη μήτρα. Μία κοσμική αγωνία. Το σκοτάδι είναι ένας συνδυασμός φύσης και κοινωνικοποίησης. Οποιοσδήποτε κι αν είναι ο λόγος, έτσι μεγάλωσα κι εγώ…»…
«Είμαστε όλοι ζώα»
Από εκείνη την παιδική ηλικία, τον χαμένο και προστατευτικό αδελφό, το κοινό τόπο ύπαρξης με τις αδελφές του, ο Χοακίν Φοίνιξ, στον έξω κόσμο, κρατά πάντα την Vegan άποψη ζωής, που έμαθε απ την οικογένεια του, που τον έκανε εξώφυλλο και σύμβολο του αγώνα ενάντια στον σπισισμό. Ο σπισισμός, λοιπόν, ή ειδισμός είναι η διάκριση των έμβιων όντων με βάση το είδος στο οποίο ανήκουν. Ο Χοακίν Φοίνιξ ανακηρύχθηκε «Πρόσωπο της Χρονιάς 2019» από την οργάνωση για τα δικαιώματα των ζώων PETA, που σημαίνει Άνθρωποι για την ηθική μεταχείριση των ζώων γιατί είναι ακτιβιστής vegan από την ηλικία των τριών ετών και γιατί συμμετέχει σε καμπάνια της οργάνωσης με κεντρικό σύνθημα «We Are All Animals».Η αφίσα μάλιστα με την εντυπωσιακή πόζα του, δεσπόζει στην Πλατεία Τάιμς στη Νέα Υόρκη και στη Λεωφόρο Σάνσετ στο Λος Άντζελες. Για τον Χοακίν Φοίνιξ η αίσθηση του φόβου, του χαδιού, της οδύνης, είναι τα ίδια σε ενα ανθρώπινο ον και σ όλα τα έμβια όντα, μια κότα ή ένα χάμστερ. ««Όταν βλέπουμε τον κόσμο μέσα από τα μάτια ενός άλλου ζώου, βλέπουμε πως βαθιά μέσα μας είμαστε όλοι ίδιοι – και πως όλοι δικαιούμαστε να ζούμε ελεύθεροι χωρίς να υποφέρουμε» λέει ο ηθοποιός που από τη θέση του στο κέντρο της Νέας Υόρκης, μοιάζει να παρακολουθεί, κάθε μας βήμα, με ένταση. Ο Χοακίν Φίνιξ ήταν αφηγητής στο ντοκιμαντέρ του 2005 «Earthlings» για τα δικαιώματα των ζώων, και απένειμε στον σκηνοθέτη του, Σον Μόνσον το πρώτο Ανθρωπιστικό Βραβείο Ρίβερ Φίνιξ, με το όνομα του χαμένου του αδελφού, στο γκαλά στην 35η επέτειο της PETA, το 2015. Σ αυτή την θεώρηση του κόσμου και στον αγώνα για τις αρχές τους, όλα τα αδέλφια συναντιούνται ξανά και ξανά, ενώ η μνήμη του Ρίβερ είναι το δικό τους ποτάμι πόνου και συνέχειας.
