Η Γεωργία Δρακάκη πάει θέατρο και αναρωτιέται πόση Έντα Γκάμπλερ μπορούμε ακόμα να αντέξουμε;

ΑΠΟ ΤΗΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΔΡΑΚΑΚΗ

Η αλήθεια είναι πως το συγκεκριμένο έργο του Ίψεν, ο οποίος έθεσε γερά θεμέλια στην σύγχρονη δραματουργία με το επί σκηνής μεθοδικό χτίσιμο ων χαρακτήρων, αγαπιέται πολύ από τους Έλληνες σκηνοθέτες και, εδώ και δεκαετίες, το βλέπουμε να ανεβοκατεβαίνει στα θέατρά μας σαν ανθεκτικό στόρι παραθύρου. Η Έντα Γκάμπλερ, δε, ως ρόλος, αποτελεί όνειρο καριέρες για πάμπολλες ηθοποιούς. Η αλήθεια είναι ότι μέχρι και η Δήμητρα Ματσούκα την έχει υποδυθεί, όχι με μικρή επιτυχία.

Φέτος, λίγους μήνες μετά το πολυαναμενόμενο ανέβασμα της παράστασης δια χειρός Νίκου Καμτσή,  η Έντα θα ανεβεί ξανά από τον Θέμη Μουμουλίδη και έναν θίασο εξαιρετικών ηθοποιών με προεξάρχουσα την Ιωάννα Παππά που θα έρθει αντιμέτωπη με αυτόν τον ρόλο-κεραυνό. Το Νοέμβριο του 2019 έκανε πρεμιέρα στο Τόπος Αλλού η Έντα Γκάμπλερ και πήγα στην παράσταση για τρεις λόγους: 1. Δεν είχα δει ποτέ Έντα Γκάμπλερ  2. Η Άντα Κουγιά είναι μια ηθοποιός και ένας άνθρωπος που εκτιμώ 3. Σέβομαι και αγαπώ τον Νίκο Καμτσή και το Τόπος Αλλού, αισθάνομαι ότι φέρουν μια κλασική αύρα που σύντομα πρόκειται να εκλείψει οριστικά και να την νοσταλγούμε.

Η παράσταση μου άρεσε πολύ, δεν με άφησε όμως να μπω μες στο έργο με τον τρόπο που φαντάζομαι ότι θα μπορούσα να κάνω. Στην πλούσια πριν ασφυκτική βίλα Φαλκ η Έντα Γκάμπλερ περιφέρει το βαριεστημένο κορμί και πνεύμα της με σκανδαλώδη ερωτισμό και ενίοτε ανεξέλεγκτη σκωπτική διάθεση για τα πάντα. Κόρη του στρατηγού Γκάμπλερ, σύζυγος του Τέσμαν και ερωμένη του Λέβμποργκ, αποτελεί η ίδια ένα κλασικό ιψενικό τρίγωνο-αποτελεί όμως και μέρος άλλων τριγώνων. Η θεία του συζύγου της, η σύντροφος του συνεσταλμένου Λέβμποργκ, ο δικαστικός επίτροπος: άνθρωποι που μπαινοβγαίνουν στο σπίτι και εξαπολύουν τις ιδέες, τα συναισθήματα και τις προσδοκίες τους κυριολεκτικά πάνω στην μούρη της Έντας. Σχεδόν απερίσπαστη αυτή συνεχίζει να ζει, πότε χαϊδεύοντας-ή βαρώντας- το πιάνο της, πότε τρώγοντας, πότε απέχοντας από την πραγματική συμμετοχή που απαιτεί ο ρόλος της μες στις σχέσεις όπου έχει μπει. Ένας ίλιγγος, μια καθημερινότητα που μοιάζει να απέχει από τα όνειρα και τις φιλοδοξίες της περιζήτητης Έντα. Πόσο ένοχη και πόσο αθώα μπορεί να είναι, αν υπολογίσει κανείς ότι πρώτα τον εαυτό της καταστρέφει και μετά όλους τους υπόλοιπους; Μόνη σταθερά σε όλα αυτά τα πάρε-δώσε και τα πήγαινε-έλα που ζαλίζουν και αναστατώνουν τους παίκτες και τον θεατή, η φιγούρα της Berte, της μελαγχολικής και απόμακρης οικονόμου.

Ο Νίκος Καμτσής έστησε μια παράσταση η οποία σεβάστηκε το έργο με τρόπο που θα κοντέψουμε να ξεσυνηθίσουμε από τις σύγχρονες σκηνοθετικές απόπειρες. Μια γνήσια θεατράλε αύρα ξεπηδούσε σχεδόν από κάθε μία από τις καλοκουρδισμένες-αν και δίχως νεύρο και ρυθμό κάποιες από αυτές- σκηνές της παράστασης. Τα σκηνικά και τα κοστούμια είναι εξαιρετικά και ο φωτισμός, ιδίως στα σημεία που στέκεται υπογραμμιστικά ως προς την εκπνοή μιας σκηνής και την μετάβαση σε μια επόμενη, μου φάνηκε αριστουργηματικός. Μου έλειψε λίγη περισσότερη μουσική. Κάποιες στιγμές, το ping pong των διαλόγων, σε συνδυασμό με τους βηματισμούς πάνω στην σκηνή, έκαναν την παράσταση να χωλαίνει από ατμόσφαιρες αναγκαίες για την συναισθηματική εμπλοκή του θεατή με τους ήρωες και την πλοκή του έργου.

Η Μάνια Παπαδημητρίου ως Έντα Γκάμπλερ-όχι ότι έχω δει και άλλες- έσκισε. Σαν αερικό πάω στην σκηνή, μοιάζει να χορεύει με τον ρόλο της, να αφήνει το σώμα της στην δίνη κάποιας μυστικής, θεατρικής ίσως δύναμης που πηγάζει από μέσα της. Αν και όχι στην πρώτη νιότη της, η πανέμορφη, μικροσκοπική ηθοποιός πείθει και κερδίζει με το που κάνει την εμφάνισή της. Ο Όμηρος Πουλάκης ερμήνευσε τον ρόλο του με φυσικότητα και τεχνική που έμοιαζε εκτός σκηνοθετικής γραμμής, λιγάκι αυτόνομα. Με εντυπωσίασε η απλότητα και η χάρη στις κινήσεις και την εκφορά του λόγου του, αν και η ερμηνεία του θα μπορούσε να ιδωθεί ως μικρή, σκανταλιάρικη και γι’ αυτό ανέλπιστα ευχάριστη παραφωνία μέσα σε ένα σκηνικό και σκηνοθετικό σύμπαν που διέπεται από μια συγκεκριμένη λογική και αισθητική,  αυτήν  του εμπνευστή του Νίκου Καμτσή.

Ο ίδιος ο σκηνοθέτης βρέθηκε επί σκηνής για τον απαιτητικό ρόλο του επιθεωρητή και τα πήγε περίφημα, σε άψογο συντονισμό με την συμπρωταγωνίστριά του. Στιβαρός και προσεκτικός στην χρήση των εκφραστικών του μέσων, κατόρθωσε να σαρκώσει τον αμφιλεγόμενο ιψενικό χαρακτήρα, σε βαθμό που άλλοτε κανείς τον θαυμάζει, άλλοτε τον ζηλεύει και άλλοτε τον αντιπαθεί σφόδρα. Ο Νίκος Καραστέργιος και η Παναγιώτα Χαϊδεμένου στους ρόλους της θείας και του βαρετού συζύγου της Έντας στάθηκαν αξιοπρεπέστατα και ταίριαξαν και με τους ρόλους που τους δόθηκαν, όχι τόσο λόγω φυσιογνωμίας τους, όσο υποκριτικής τους δεινότητας. Το ντουέτο Παπαδημητρίου-Χαϊδεμένου επί σκηνής, με την μεν να υποδύεται την αιθέρια Έντα Γκάμπλερ, τη δε να ενσαρκώνει την γερασμένη, χτυπημένη από την μοίρα της θεία του Τέσμαν είναι επικό. Όταν ο ηθοποιός είναι ικανός, χαρακτηριστικά όπως η ηλικία, η σωματική διάπλαση, ακόμα και το φύλο, φαντάζουν απλές λεπτομέρειες. Η Άντα Κουγιά, με το σκοτεινιασμένο, όμορφο πρόσωπό της, έφερε τον αέρα της οικονόμου που δεν πείθεται από τα τερτίπια της κυρίας της και παραμένει στωική και σοβαρή από την αρχή μέχρι το τέλος.

Η παράσταση κάνει θεαματικό φινάλε, οι χαρακτήρες έχουν δώσει τις προσωπικές και διαπροσωπικές τους μάχες, ο θεατής έχει αισθανθεί το στομάχι του να σφίγγεται, αλλά έχει γελάσει κιόλας με τα καμώματα αυτών των ανθρώπων που κάνουν παραφροσύνες, αλλά που, στην τελική, πόσο παράφρονες είναι στ’ αλήθεια ή πόσο πιο παράφρονες από τον ίδιο τον θεατή; Και εμείς και οι ήρωες του Ίψεν ζούμε εγκλωβισμένοι σε ζωές που μας τινάζουν τα μυαλά στον αέρα, μεταφορικά ή και… κυριολεκτικά στις δυστυχέστερες των περιπτώσεων. Κάτι έλειπε από αυτήν την παράσταση ή κάτι βρισκόταν εκεί σε περίσσεια, δεν μπορώ να πω με ακρίβεια. Η αλήθεια είναι πως ένα έργο ρεπερτορίου σε συνδυασμό με το δίδυμο Μάνια-Όμηρος μπορεί να οδηγήσει αναπόφευκτα την σκέψη ενός σκηνοθέτη σε ασφαλή πεδία, με την προοπτική ενός αποτελέσματος εγγυημένου. Σε μεγάλο βαθμό, αυτό πραγματώθηκε στην παράσταση του Καμτσή, ίσως όμως μία επιπλέον τζούρα φαντασίας και μία διαδικασία απελευθέρωσης από κάποιες συγκεκριμένες θεατρικές μανιέρες την απογείωναν με τον τρόπο που το έκαναν οι ερμηνείες των ταλαντούχων πρωταγωνιστών της.

Τελικά, αντέχουμε κι άλλη Έντα Γκάμπλερ! Γιατί, ακόμα και αν η ηρωίδα, καταμεσίς του 21ου αιώνα έχει χάσει λίγα καντάρια από την ριζοσπαστικότητα και την εμβληματικότητά της (πόσες άλλες γυναικείες φιγούρες έχουν βρεθεί να μας εμπνεύσουν πολύ περισσότερο από την μπερδεμένη Έντα, ας αναλογιστούμε!), εντούτοις δεν παύει να εμπνέει, να συγκινεί και να ποθείται διακαώς από θεατές, καλλιτέχνες και θεατρικές αίθουσες. Στο Τόπος Αλλού, η Έντα Γκάμπλερ σερβίρεται σε παλιό, κρυστάλλινο ποτήρι σαν ένα κλασικό ηδύποτο που ξεχωρίζει ανάμεσα στα λογής λογής «θεατρικά κοκτέιλ» που, φορές, μας μπερδεύουν και μας απομακρύνουν από τις αρχικές συλλήψεις των συγγραφέων.

Θέατρο ΤΟΠΟΣ ΑΛΛΟΥ
Κεφαλληνίας 17 & Κυκλάδων, Κυψέλη
Για κρατήσεις: 2108656004, 2108679535 ή μέσω viva.gr

Ταυτότητα της παράστασης:
 
Σκηνοθεσία  ΝΙΚΟΣ ΚΑΜΤΣΗΣ
Κοστούμια ΜΙΚΑ ΠΑΝΑΓΟΥ
Μουσική ΧΡΙΣΤΟΣ ΞΕΝΑΚΗΣ
Φωτισμοί ΓΙΑΝΝΗΣ ΖΕΡΒΑΣ σε συνεργασία με τον σκηνοθέτη
Βοηθός ενδυματολόγου ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΜΕΛΕΤΙΟΥ

Βοηθός Σκηνοθέτη: Κωνσταντίνος Πολύζος

Φωτογραφίες Παράστασης: Ζώης Τριανταφύλλου-Σφακιανάκης
 


 
Στον ρόλο της HEDDA GABLER     η ΜΑΝΙΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ
EILERT LOVBORG                           ο ΟΜΗΡΟΣ ΠΟΥΛΑΚΗΣ
THEA ELVSTET                              η ΛΑΜΠΡΙΝΗ ΘΑΝΟΥ
JORGEN TESMAN                            ο ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΣΤΕΡΓΙΟΣ
JULIANE TESMAN (η θεία)              η ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΧΑΪΔΕΜΕΝΟΥ
BΕRTE   (η οικονόμος)                   η ΑΝΤΑ ΚΟΥΓΙΑ
 
Στο ρόλο του ΔΙΚΑΣΤΙΚΟΥ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΜΠΡΑΚ ο Νίκος Καμτσής