Διαζύγιο – θέαμα: Οι Κράμερ βγήκαν παγανιά…

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΝΑ ΣΤΕΡΓΙΟΥ

Δεν θα μιλήσω για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, που ήταν αναιμική και  μακριά από τα εργασιακά δικαιώματα, δεν θα μπω στον πειρασμό να μιλήσω για τον 80άχρονο διοικητή του νοσοκομείου, που «τον έφυγαν», άρον – άρον, προτού αναλάβει, βλέποντας ότι η ιστορία άγγιξε τα όρια του γελοίου. Δεν θα πω για τις ατάκες του Άδωνη στους τευτλοπαραγωγούς, τύπου «να πάτε στην Κουμουνδούρου αυτά, που σπείρατε», που ξένισαν και στελέχη της Νέας Δημοκρατίας. Δεν θα μπω καν στον πειρασμό να μιλήσω για το γεγονός ότι  η εργασία ίσης αξίας πρέπει να πληρώνεται το ίδιο, καταδικάζοντας συχνά τις γυναίκες, που παίρνουν χαμηλότερες αμοιβές. Δεν θ’ αναφερθώ στο ό,τι αντί να μιλάμε για ιδιωτικά Πανεπιστήμια θα μπορούσαμε να μιλάμε για χρηματοδότηση εδρών, μέσα στα δημόσια Πανεπιστήμια, υπό αυστηρούς όρους και κανόνες, αλλά θεσμοθετημένη, ώστε να μην υπάρχουν προβλήματα και τριβές. Διότι ενώ συμβαίνει και σήμερα δημιουργεί χάσμα και κληροδοτημάτων, μεταξύ των ελληνικών ΑΕΙ, κατατάσσοντάς τα, σε πλούσια και φτωχά. Δεν θα μιλήσω μόνο για τους 170 plus, που υπερασπίστηκαν τα ανθρώπινα δικαιώματα στη Συνταγματική Αναθεώρηση ούτε για το γεγονός ότι χαμηλώσαμε τον πήχη και πάλι ο χωρισμός εκκλησίας – κράτους παραμένει ζητούμενο. Γιατί κανείς δεν γίνεται λιγότερο χριστιανός αν το αποφασίσει το κράτος. Στα χρόνια, που τα κράτη κυνηγούσαν τους Χριστιανούς ήταν πιο δυνατή από ποτέ η πίστη τους.

Τα διαζύγια διασήμων και η δημοσιογραφική αθλιότητα

Θα μιλήσω, μόνο, για τα διαζύγια των διασήμων, που είδαν προσφάτως το φως της δημοσιότητας κι είναι ενδεικτικό του τι κοινωνία χτίζουμε. Το όνομα, δεν έχει να κάνει. Το δημοσιογραφικό κυνήγι του διαζυγίου είναι για μένα η μεγαλύτερη αθλιότητα, που μπορεί να συμβεί και το μεγαλύτερο καραγκιοζιλίκι ενός ζευγαριού, που αγαπήθηκε. Είναι ενδεικτικό του πως αντιμετωπίζουμε τον σύντροφό μας, πως σκεφτόμαστε για τον άλλον, πως αγαπάμε, πως βιώνουμε την απόρριψη, πως αντί να δώσουμε τον χρόνο μας, για την ανάρρωση, περνάμε τον χρόνο μας, διαπομπεύοντας τον άλλον. Βγάζουμε στη φόρα πλυμένα κι άπλυτα. Είναι ενδεικτικό του πόσο σεβόμαστε τις επιλογές του άλλου. Δημόσιο ή ιδιωτικό δεν παύει το διαζύγιο, να είναι μία τρέλα. Υπάρχουν άνθρωποι, που θα χωθούν από τη μία ή από την άλλη πλευρά, για να δυναμιτίσουν το περιβάλλον, να φροντίσουν να θυμηθούν τα δικά τους και να κάνουν «τούρμπο» τον έναν από τους δυο πρώην συντρόφους, με τις δικές τους «προβολές». Το διαζύγιο είναι πιο επώδυνη διαδικασία, όταν ο ένας από τους δύο έχει ήδη φτιάξει τη ζωή του κι ο άλλος είναι μετέωρος. Το διαζύγιο τονίζει όλα τα δύσκολα, όλες τις γκρίζες και τις σκούρες ζώνες. Εξωτερικεύει πικρίες, απογοητεύσεις, άγχη αλλά και πράγματα για τα οποία μπορεί να ντρεπόμαστε, που ειπώθηκαν σε στιγμές αδυναμίας. Το διαζύγιο είναι ένας μικρός θάνατος, όπως λένε οι ψυχολόγοι. Εξ ου και χρειάζεται ανάρρωση, η οποία κρατεί καιρό. Κι υπάρχουν κι οι τρίτοι, που ζητούν να το ξανασκεφτεί το ζευγάρι, άλλοι, που θεωρούν, πως  είναι μακριά από αυτές τις λογικές και μερικοί, που αποφεύγουν ακόμη και την παρέα με έναν από τους δυο, διαλέγοντας εξαρχής μέρος. Οι παρέες δεν παραμένουν οι ίδιες.

Τα παιδιά και η προστασία τους

Παρόλα αυτά το διαζύγιο είναι σαφώς χειρότερο, όταν υπάρχουν παιδιά. Διότι και το πιο βελούδινο διαζύγιο έχει πικρίες, υποσχέσεις, που δεν τηρήθηκαν, αντοχές, που δεν δόθηκαν, συγχώρεση, που δεν ήρθε. Και κυρίως την κατάρρευση ενός ονείρου, μίας υπόσχεσης, πως στα καλά και στα δύσκολα, ο ένας από τους δυο, δεν θα κιοτέψει.Αλλά έχει και μία υποσχετική ότι το μέλλον θα είναι καλύτερο, από μία αγάπη, η οποία ακυρώθηκε θέλοντας και μη στις δυσκολίες της καθημερινότητας. Ευτυχώς υπάρχουν κι άνθρωποι, που βάζουν ένα βήμα πίσω τον εγωισμό τους και δεν σκέφτονται πως θα «σκοτώσουν» τον άλλον, επειδή θεωρούν πως τους άδειασε. Όμως, είναι η μειοψηφία. Υπάρχουν οι περιπτώσεις συναινετικών διαζυγίων και σχετική έδρα. Το διαζύγιο δεν είναι από μόνο του κακό. Ίσα – ίσα σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να είναι και το ιδανικό. Οι παρενέργειες όμως από έναν κακό γάμο ή ένα κακό διαζύγιο, μπορεί να είναι πολλές και μη αναστρέψιμες στην ψυχολογική ανάπτυξη των παιδιών.  

Διαρκώς, σε γραφεία δικηγόρων φτάνουν περιπτώσεις γυναικών, που ο σύζυγος «ξέχασε» πως είχε κι ένα παιδί, μετά την απομάκρυνση εκ της γαμήλιας κλίνης και τις οικονομικές του υποχρεώσεις τις μετέφερε στις καλένδες, όταν γνώρισε κάποια άλλη σύντροφο. Άνδρες που κοντεύουν να τρελαθούν, επειδή η πρώην σύζυγος, δεν τους αφήνει να δουν τα παιδιά, λες και τα έκανε μόνη της. Άντρες, που δεν σέβονται το δικαίωμα μίας γυναίκας, να πάει μία βόλτα και διαρκώς, ακυρώνουν το ραντεβού με τα παιδιά, γιατί έχουν δουλειά. Γυναίκες, που θεωρούν υποχρεωμένο τον πρώην σύζυγο, να τρέχει σε κάθε τους επιθυμία. Άντρες, που ψωνίζουν διαρκώς νέα ρούχα, παπούτσια, παιχνίδια, σε έναν ιδιότυπο ανταγωνισμό, για να κερδίσουν τη μεγαλύτερη συμπάθεια του παιδιού. Δικηγόροι, χρήμα, ψυχολόγοι, και στη μέση τα παιδιά, που βιώνουν ένα τραυματικό γεγονός, ό,τι πια δεν θα βλέπουν τον μπαμπά ή τη μαμά όσην ώρα θέλουν. Δεν θα κάνουν πράγματα, όπου θα είναι και οι τρεις μαζί. Δεν θα τα καληνυχτίζει, δεν θα μπορεί να τους πει ένα παραμύθι και από εδώ και στο εξής, ο ένας από τους δυο, θα είναι ο κερδισμένος, σε ώρες κι ο άλλος σχεδόν ξένος. Κι από την άλλη η λεκτική επίθεση «θα σου το πάρω το παιδί», να φαντάζει ως μόνιμη απειλή στα αυτιά οποιασδήποτε γυναίκας.

Το διαζύγιο και η ψυχολογική ισορροπία των ενηλικών

Σε δεύτερο χρόνο, και το τρίτο πρόσωπο, που μπορεί να θέλει ενίοτε και να βοηθήσει, και να μην είναι το καταραμένο της ιστορίας. Όμως, να μη μπορεί, γιατί σκοντάφτει πότε στις ανασφάλειες της μαμάς, πότε στην προσπάθεια επιβολής από πλευράς του μπαμπά ενός καινούργιου προτύπου δήθεν νέας μαμάς. Και το τρίτο πρόσωπο να βιώνει την υπερβολική φροντίδα, λόγω τύψεων η οποία στο τέλος δημιουργεί χειριστικά παιδιά.  Κάθε προσπάθεια, απομάκρυνσης εκ του γαμήλιου ταμείου, αν δεν συνοδεύεται από μεγάλη υπομονή, είναι ομολογουμένως αποτυχημένη, προτού ξεκινήσει. Κάθε προσπάθεια στην οποία δεν είναι οι γονείς μαζί, για το καλό του παιδιού, δεν έχουν κοινή θέση, για τα μεγάλα ζητήματα, είναι καταδικασμένη. Αν δεν υπάρχει κοινή θέση στα μείζονα, στο σχολείο, στις εξωσχολικές δραστηριότητες, στις παρέες, τότε το παιδί είναι σε σύγχυση ή κάνει ό, τι θέλει αυτό: γίνεται πιο μεγάλο από τους γονείς του. Η απουσία κοινών θέσεων εγκυμονεί δυο βασικούς κινδύνους,  ο  ένας κίνδυνος είναι το παιδί να βιώνει πάντα,  μία μόνιμη ανασφάλεια, δηλαδή να βιώνει μία συνεχή αδυναμία να επιλέξει,  διότι μεγάλωσε σε καθεστώς αβεβαιότητας και συνεχούς κριτικής, εκ των έσω, που το φρέναραν, ποιο είναι το σωστό και ποιο το λάθος. Ο άλλος κίνδυνος είναι να μην ακούει κανέναν από τους δυο γονείς, με αποτέλεσμα να είναι πιο ευάλωτο σε εξωτερικούς κινδύνους. Στην εφηβεία, δε, να νιώθει πως δεν έχει να δώσει λόγο σε κανέναν ή να απογοητεύεται στην πρώτη δυσκολία. Οι γονείς δεν είναι μόνο  σύζυγοι, όταν έχουν παιδιά. Είναι και παιδαγωγοί, φροντιστές και πρότυπα σεξουαλικά. Είναι ο καθρέφτης των μελλοντικών σχέσεων των παιδιών. Βιώνουν τη φροντίδα, την αγάπη, την αφοσίωση, την κοινή προσπάθεια. Τι πιθανότητες έχει ένα παιδί, που βιώνει ένα άσχημο διαζύγιο, να θέλει να ζήσει σ΄ ένα γάμο ή να κάνει οικογένεια; Και τι πιθανότητες έχει ο σύντροφός του, που θέλει να είναι δίπλα του να μην ταλαιπωρηθεί από τις κάθε λογής, δικές του, ανασφάλειες; Αν ακούει τους γονείς του να βρίζονται συνέχεια, τι μήνυμα έχει να πάρει για τη μελλοντική του ζωή;  Τι πιθανότητες έχει ένα παιδί, να γίνει σωστός ενήλικας, όταν ένας από τους δυο γονείς δεν τηρεί τις οικονομικές ή άλλες γονεϊκές υποχρεώσεις του; Οι πιθανότητες είναι 50% -50%, να μπορέσει να αντιστρέψει το επιπόλαιο και αντιγονεϊκό πρότυπο και να μάθει να λειτουργεί ως ολοκληρωμένος ενήλικας.

Επιπόλαιοι γονείς, δυστυχισμένα παιδιά

Ακόμη πιο τραγικό είναι, όταν οι γονείς έχουν φτάσει τη σχέση τους,  στο χείλος της καταστροφής, αλλά δεν αποφασίζουν να λύσουν τον γάμο ή τη συμβίωσή τους. Στην προκειμένη περίπτωση το διαζύγιο είναι η λύτρωση, που όλο καθυστερεί αλλά δεν έρχεται. Ματαιοπονούν οι σύζυγοι, περιμένοντας ν΄ αλλάξει κάτι, ενώ δεν είναι ευτυχισμένοι ούτε εκείνοι ούτε ο σύντροφός τους. Ακυρώνονται ως πρότυπα για τα παιδιά τους, διότι δειλιάζουν να πάρουν την τελική απόφαση. Δεν λαμβάνουν υπόψη τους, ότι αυτό, που θεωρούν καλό των παιδιών, είναι μία μόνιμη αναβολή των πραγματικών τους αναγκών. Τα παιδιά αντιλαμβάνονται τα πάντα και ζουν τις δικές τους ανασφάλειες, οι οποίες μεγεθύνονται και τραβούν σε χρόνο, μεγαλώνοντας και τις δικές τους πληγές.

Οι χωρισμοί των διασήμων σε δημόσια έκθεση εκτός ορίων

Τα διαζύγια των επωνύμων, όμως, έχουν μία διαφορετική χροιά.  Έχουν μέσα, εκτός από το σούσουρο, το επαγγελματικό, το φιλικό, το οικογενειακό, το δημόσιο. Το κράξιμο από την κουτσομπόλα της γειτονιάς γίνεται το κράξιμο μίας ολόκληρης κοινωνίας. Η προσωπική ζωή γίνεται αντικείμενο στα μανταλάκια και πικάντικες λεπτομέρειες, που μπορεί να μην ήξεραν ούτε οι οικείοι φτάνουν στη δημόσια σφαίρα, ξεφεύγουν από τα όρια. Πικάντικες ιστορίες, που είναι μόνο για την κρεβατοκάμαρα. Λεπτομέρειες, που μπορεί να ενοχλήσουν γονείς, φίλους, αδέρφια, όταν δουν πως οι ζωές των οικείων τους, γίνονται λαϊκό ανάγνωσμα κι αντικείμενο ανεκδότων και κοροϊδίας. Εκεί, όμως, που υπάρχουν παιδιά,  μία τέτοια επώδυνη διαδικασία, διαλύει τον ψυχισμό τους. Μέσα στο σχολείο δακτυλοδεικτούμενα και πικραμένα. Ο πρώτος λόγος ανήκει στους γονείς, οι οποίοι ζουν μέσα στην παράνοια του διαζυγίου και δεν σέβονται αυτό, που είχαν με τον σύντροφό τους. Βρισιές, απαξίωση, «κρέμασμα» του συντρόφου στους φίλους, μείωση της προσωπικότητας του άλλου, μπροστά στα παιδιά. Ο δεύτερος λόγος στα πεθερικά, που μπορεί να χειροτερέψουν κι άλλο την κατάσταση ή να εμμείνουν στο ίδιο βιολί, το ζευγάρι να παραμείνει μαζί για τα παιδιά, ενώ η φθορά του γάμου ή της συμβίωσης είναι εμφανής. Διότι, δεν είναι μόνο το ξύλο, που μπορεί να μειώσει μία προσωπικότητα ή να κάνει τη συμβίωση αβίωτη.

Η ΕΣΗΕΑ να πάρει θέση γι΄ αυτήν την κατάντια

Την ίδια στιγμή, υπάρχουν και «συνάδελφοι-δημοσιογράφοι», που χωρίζουν ζευγάρια, κάθε εβδομάδα. Το αποκορύφωμα στα χρόνια της κρίσης είναι η τυμβωρυχία ακόμη και διαζυγίων, νεκρών, δημοσίων προσώπων. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη αθλιότητα. Δεν ζει για να απαντήσει η χι πρωταγωνίστρια και δεν θα τη ρωτήσει κανείς το γιατί. Το είπε κάποιος, που τους ήξερε. Ε, και; Πόσο ξέρει κάποιος ένα ζευγάρι, όταν ακόμη και το ίδιο  δεν γνωρίζει τα όριά του; Όταν κάθε μέρα τα ζευγάρια κι οι άνθρωποι μόνοι τους ακόμη, δίνουν αγώνα ανάμεσα στα θέλω και στα πρέπει. Είναι η στιγμή, που ντρέπεσαι, που είσαι δημοσιογράφος, γιατί κανείς από τους δυο, δεν ζει, για να διαψεύσει ή να μιλήσει για το γεγονός. Και το παιδί  στη μέση, ευάλωτος ενήλικος,  από ένα διαζύγιο, που αδίκησε και τους δικούς του και τον ίδιο. Τα παιδιά στα δημόσια διαζύγια είναι οι μεγαλύτεροι ηττημένοι. Και στις σχέσεις με πάθος, το ύψος της ταλαιπωρίας μεγαλύτερο. Τα «χρυσά» διαζύγια είναι κατάμαυρα.  Και κάποια στιγμή θα πρέπει και η ΕΣΗΕΑ να πάρει θέση γι΄ αυτήν την κατάντια.  Είναι άλλο να κάνεις κοσμικό ρεπορτάζ και να γράφεις για το  γάμο  και τι ωραία ήταν ντυμένα τα παρανυφάκια, άλλο να καλύπτεις μία βάφτιση, κι άλλο να γράφεις, αν η άλλη έπαθε νευρική ανορεξία ή  αν ο σύζυγος το γύρισε και τα έφτιαξε με άντρα. Υπάρχουν λεπτομέρειες, που τσακίζουν τον ψυχισμό του άλλου, κάνοντας τον ακόμη, πιο ευάλωτο συναισθηματικά, σε μία στιγμή, εξαιρετικά δύσκολη.

Ψυχραιμία, ωριμότητα, νόμος

Ο σεβασμός στο διαζύγιο βεβαίως προϋποθέτει κι από τους ίδιους τους ενδιαφερόμενους να δείξουν την κατάλληλη ψυχραιμία και ωριμότητα. «Τα στερνά τιμούν τα πρώτα», δεν ισχύουν μόνο για τα τελευταία χρόνια της ζωής ενός ανθρώπου αλλά και για τα διαζύγια. Ισχύουν για τις κατηγορίες, που εκτοξεύονται μέσα σε δικαστικές αίθουσες, όπου οι πρώην σύζυγοι γίνονται ορκισμένοι εχθροί «Κράμερ εναντίον Κράμερ», βγάζοντας απωθημένα και πικρίες ετών. Η γονεϊκή σχέση χτίζεται κάθε μέρα, σε μικρά και μεγάλα ζητήματα.  Η εκδίκηση, η μανία, η αδυναμία αποδοχής της απόρριψης, η έλλειψη συνεννόησης, το «μπούκωμα» με όλο και περισσότερα παιχνίδια, για να γίνει η πολυπόθητη μεταστροφή, δεν οδηγούν πουθενά. Ίσα – ίσα δημιουργούν νέο τσουνάμι αντεκδίκησης κι από τα δυο μέρη. Κι εκεί που πρέπει να επικρατήσει η διπλωματία δημιουργούνται νέες εστίες πολεμικών συγκρούσεων. Ακόμη όμως κι αν ο ένας σύζυγο τηρεί την ψυχραιμία του, κι ο άλλος να λειτουργεί ακραία, προβαίνοντας σε χαρακτηρισμούς, φωνάζοντας, αδυνατώντας να καταλάβει ότι για να του φύγει ο σύντροφός, έκανε κι εκείνος κάποια λάθη, τα οποία μπορεί να μην είχε συνυπολογίσει, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι το ίδιο άσχημο. Κι αν υπάρχουν παιδιά, μία τέτοια συμπεριφορά είναι μία μέγγενη, που αργά ή γρήγορα, πνίγει ότι ωραιότερο προέκυψε από έναν γάμο ή μία σχέση. Μπαίνει στη γκιλοτίνα, το πλασματάκι, το οποίο δεν ζήτησε ούτε γάμους, ούτε συμβιώσεις ούτε διαζύγια αλλά μόνο ηρεμία, αγάπη, φροντίδα, ασφάλεια, παιχνίδι και κατανόηση.