Η αιτιολογική έκθεση, για το νέο νομοσχέδιο περί συνεταιρισμών του Μάκη Βορίδη, είναι από τις καλύτερες, που έχουμε διαβάσει. Επί της ουσίας όμως, έχει να συνεισφέρει κάτι το νέο νομοσχέδιο περί συνεταιρισμών; Η είναι απλά στο «κουβέντα να γίνεται;». Αν και επί της αρχής έχει δίκιο ο νομοθέτης, οι λύσεις που προτείνονται στο νέο νομοσχέδιο περί συνεταιρισμών δεν είναι εύκολες και κυρίως δεν λύνουν παθογένειες ετών. Και κυρίως, δεν αναγεννούν το τοπίο σε γεωργία – κτηνοτροφία – αλιεία. Στην Ισπανία, που αυτόν τον καιρό οι αγρότες είναι στα χαρακώματα, λόγω χαμηλών τιμών κι υπάρχουν συνεταιρισμοί – διαμάντια, υπάρχει Εθνικό Ινστιτούτο για την Προώθηση της Συνεταιριστικής Οικονομίας. Αν σκεφτούμε λοιπόν ότι η Ισπανία αύξησε την παραγωγή της, βελτίωσε την ποιότητά της κι έχει συνεταιρισμούς, που περπατούν στην αγορά και πάλι οι αγρότες αγκομαχούν, εμείς τι ελπίδα έχουμε, αν δεν βάλουμε τα εξής συστατικά: εκπαίδευση – αξιοπιστία – προσέλκυση νέων παραγωγών – εξωστρέφεια; Το νέο νομοσχέδιο θα πω ότι βελτιώνει παθογένειες αλλά είναι πολύ πίσω από την πραγματικότητα, που ισχύει στην αγορά. Αποτυγχάνει εκεί, που απέτυχαν κι οι δυο προηγούμενοι νόμοι` γιατί δεν δημιουργεί συνεταιριστική κουλτούρα.
Φόβος για την ένταξη στο ΔΣ
Επί της ουσίας υπάρχει μία περιουσία συνεταιρισμών, εκεί έξω, η οποία απαξιώνεται, άνθρωποι, που φοβούνται να μπουν σε διοικητικά συμβούλια γιατί οι προκάτοχοί τους, είτε έφταιγαν είτε όχι κινδυνεύουν με φυλακή. Άλλοι γιατί έφαγαν χρήματα, άλλοι γιατί δεν ήξεραν πώς να ασκήσουν διοίκηση και τους την έφεραν, μερικοί γιατί νόμιζαν πως είναι εύκολο να πουλήσεις, άλλοι γιατί τους υπερφόρτωσαν στη διοίκηση, εργαζόμενους τα κόμματα, κι άλλοι γιατί έπεσαν σε συγκυρίες και δεν μπόρεσαν να ξανασηκώσουν κεφάλι. Σε κάθε περίπτωση τα προβλήματα των συνεταιρισμών με το συγκεκριμένο νομοσχέδιο δεν πρόκειται λυθούν, ίσα – ίσα ελλοχεύει ο κίνδυνος, όπου δεν υπάρχει ρευστότητα, να μεγαλώσουν. Ο αγροτικός κόσμος δεν έχει πια εμπιστοσύνη στους συνεταιρισμούς. Είτε γιατί ξέρει ανθρώπους, που έκαναν περιουσίες όντας σε διοικητικά συμβούλια είτε γιατί στην επαρχία η τρίχα πολλές φορές γίνεται τριχιά, το αποτέλεσμα μοιάζει να είναι το ίδιο. Ουκ ολίγοι αξιοπρεπείς άνθρωποι, οι οποίοι βρέθηκαν σε ΔΣ συνεταιρισμών για να μαζέψουν τα χάλια, κινδύνεψαν, να πάνε φυλακή, τους πήραν χρήματα από λογαριασμούς κ.ά. Κι ήταν κι εκείνοι βέβαια , που ανέλαβαν ηγετικές θέσεις σε προεδρεία συνεταιρισμών με τη σύμφωνη γνώμη των κομμάτων, ενώ δεν είχαν ιδέα και πέταξαν τους συνεταιρισμούς στα βράχια. Το προηγούμενο διάστημα έγινε προσπάθεια να μην αναλαμβάνουν δημόσιες θέσεις μέλη συνεταιρισμών ή να έχουν συγκεκριμένες θητείες. Ήταν λάθος αλλά ούτε κι η εμπιστοσύνη προς τους συνεταιρισμούς με το συγκεκριμένο νομοσχέδιο αποκαθίσταται. Σημαντικό κι ορθό προς την κατεύθυνση αυτή το άρθρο, που προβλέπει να μην ψηφίζει κάποιος για πρόσωπο που είναι συγγενικό του, το οποίο φέρεται να έχει βάλει το χέρι στο μέλι. Ωστόσο, σε ορισμένες περιοχές μικρότερες των 3.000 κατοίκων, αυτό μπορεί να καταστεί αδύνατον και θα έπρεπε να υπάρχει πρόβλεψη.
Στράτα στρατούλα για τους συνεταιρισμούς
Η μεγάλη τομή έγινε επί Σημίτη στους συνεταιρισμούς, όπου από κλειστό λόμπι μπήκαν μέσα και ικανά στελέχη αλλά κι ο κάθε πικραμένος. Κώστας Σκανδαλίδης, Ευάγγελος Αποστόλου και Σταύρος Αραχωβίτης ως υπουργοί τα τελευταία χρόνια ήθελαν να περπατήσουν οι συνεταιρισμοί. Και προφανώς κι ο νυν υπουργός Μάκης Βορίδης θέλει να αφήσει τη σφραγίδα του μέσα απ΄ αυτό το νομοσχέδιο, το οποίο είναι πρωτίστως πολιτικό και λιγότερο γεωργικό. Η μόνη τομή , που φέρνει το νομοσχέδιο είναι η ένεση ρευστότητας από ιδιώτες επενδυτές, η οποία όμως κινδυνεύει να αποβεί σε μπούμερανγκ κατά των αγροτών. Οι Έλληνες αγρότες κι οι κτηνοτρόφοι θέλουν να πάρουν τιμή για το προϊόν τους. Χωρίς συνεταιρισμούς ή Ομάδες Παραγωγών αυτό δεν πρόκειται να συμβεί. Η συνεταιριστική ΔΩΔΩΝΗ που άλλαξε χέρια ήταν δείκτης για το γάλα. Ο Παύλος Σατολιάς της Ένωσης Καλαβρύτων είναι η ελπίδα των παραγωγών, γιατί δίνει τιμή στο γάλα. Πάνω σε αυτά τα παραδείγματα λοιπόν , πάνω στην Πίνδο, στην Ένωση Καλαβρύτων και μία σειρά άλλες ενώσεις, που έχουν καλό προϊόν, καινοτομούν κι εμπορική δραστηριότητα θα έπρεπε να χτίσουμε τους νέους συνεταιρισμούς.
Συνεννόηση μηδέν
Αναμφίβολα υπάρχει ένα θέμα των παραγωγών να συνεννοηθούν μεταξύ τους κι αυτό δυστυχώς ή ευτυχώς πάντα ήταν σε άμεση σχέση με τον πρόεδρο. Όποτε ήταν ο πρόεδρος ή ο γενικός διευθυντής ένα πρόσωπο κοινωνικής αποδοχής, ακολουθούσαν κι οι αγρότες. Κι ενώ από τη μαζικότητα στον συνεταιρισμό, είναι ένας δείκτης επιτυχίας, το θέμα της συνύπαρξης, μπορεί να συνδέεται και με βαθιές ατομικές, επαγγελματικές, ενίοτε και πολιτικές διαφορές. Κατά καιρούς ακούγονται παραγωγοί να λένε «εγώ δεν συνεργάζομαι με τον τάδε που χρωστά παντού». «Δεν συνεργάζομαι με τον τάδε, που η μονάδα του μυρίζει από μακριά». «Δεν συνεργάζομαι με τον τάδε, που έφαγε το καταπέτασμα από τις επιδοτήσεις». Το νομοσχέδιο φέρνει κάποιες αλλαγές και βελτιώσεις. Αντί, όμως, να κάνει μία βαθιά τομή στη συνεταιριστική εκπαίδευση, αντί να δώσει κίνητρα σε νέους συνεταιριστές για εξωστρέφεια στους υπάρχοντες συνεταιρισμούς ή για ποιοτική αναβάθμιση των προϊόντων τους, κινείται σε πάνω κάτω τα ίδια φοβικά βήματα και βάζει πλάτη μόνο για να μπουν ιδιώτες, υπό αυξημένη πλειοψηφία.
1ον. Με το τωρινό νομοσχέδιο προβλέπεται ότι 10 μέλη μπορούν να συγκροτήσουν συνεταιρισμό. Σωστό. Θα μπορούσαν να είναι και λιγότερα, όπως προβλέπεται σε περιοχές με μικρότερο πληθυσμό.
2ον. Προβλέπει μετοχικό κεφάλαιο που κοστίζει 10.000 ευρώ. Με τέτοιο ποσό, πόσοι θα έχουν τη δυνατότητα να μπουν σε συνεταιρισμούς, όταν πάνω από το 85% των αγροτών δηλώνει εισόδημα κάτω από 10.000 ευρώ τον χρόνο; Πόσοι νέοι παραγωγοί , αν δεν έχουν οικονομική επιφάνεια οι οικογένειές τους, μπορούν να ξεκινήσουν στους συνεταιρισμούς; Επομένως, το νομοσχέδιο βάλει κατά των νέων ηλικιακά, αφού δεν δίνει κίνητρα για την ένταξή τους, αντίθετα τους δυσκολεύει.και τους αφήνει μόνο το παράθυρο να μπουν οι ιδιώτες για να ενισχύσουν τη ρευστότητας, με ποσοστό έως 35%.να ενισχύσουν τη ρευστότητα.
3ον. Το κλειδί είναι πως βάζει δυνατότητα να μπουν και οι ιδιώτες επενδυτές με αυξημένη πλειοψηφία για λόγους ρευστότητας αλλά αλλάζει και τη δυνατότητα στις μερίδες. Σωστό; Όχι. Όταν υπάρχει τόσο υψηλό ποσοστό ένταξης στον συνεταιρισμό ιδιωτών – επενδυτών, αλλοιώνεται ο χαρακτήρας των συνεταιρισμών, αφού με «μέλη –μπροστινούς» μπορούν εύκολα να κατευθύνονται οι αποφάσεις. Ο καλύτερος πρόεδρος να είναι επικεφαλής, με δυο τρεις «μπροστινούς», θα του βγει, το όνομα, πως είναι κλέφτης, αλήτης, απατεώνας. Είμαστε λαός, που εύκολα ανεβάζει κι εύκολα κατεβάζει ανθρώπους από το βάθρο. Ανεξάρτητα, όμως από την ελληνική νοοτροπία το πρόβλημα στο άρθρο ξεκινά από το γεγονός ότι αυτή η διάταξη είναι ενάντια στη βασική αρχή του παγκόσμιου συνεταιριστικού κινήματος περί δημοκρατικής οργάνωσης και λειτουργίας των συνεταιρισμών, αφού διαπιστώνονται ανισότητες, με βάση τη μερίδα.
4ον. Δημιουργείται μία νέα συνεταιριστική «ΠΑΣΕΓΕΣ» η οποία θα ονομάζεται στο εξής «Εθνική Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών», ως εποπτεύουσα αρχή. Σωστό. Έχουν γίνει κάποιες προσπάθειες στο υπουργείο, για να υπάρχει εθνική εκπροσώπηση. Αν τα βρουν οι συνεταιριστές μεταξύ τους, που φαίνεται πως κάτι πάει να γίνει προς αυτήν την κατεύθυνση, μετά τη φαγωμάρα των προηγούμενων ετών, με πρόσωπο κοινής αποδοχής, ο οποίος έχει διανύσει πολλά χιλιόμετρα επιτυχημένης πορείας στο συνεταιριστικό κίνημα, τότε θα ωφεληθούν πράγματι κι οι αγρότες. Απ΄ αυτό θα κριθεί εν μέρει η επιτυχία του νομοσχεδίου.
5ον. Για την πτωχευτική διαδικασία ουσιαστικά ακολουθείται η διαδικασία πτώχευσης, που προβλέπεται και για τις υπόλοιπες επιχειρήσεις. Λάθος. Κι αυτό δεν αφορά στο υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης ούτε στον ίδιο τον Μάκη Βορίδη αλλά γενικότερα στην πτωχευτική διαδικασία, που ισχύει αυτή τη στιγμή, γενικά. Με την πτωχευτική διαδικασία των επιχειρήσεων, εγκαταστάσεις διαλύονται, οι αρμόδιοι για τις πτωχεύσεις συχνά κωλυσιεργούν γιατί συχνά πληρώνονται αδρά, σιλό με τροφές σαπίζουν, για να τρέξουν τις διαδικασίες και το όλο θέμα, καθώς ο Μάκης Βορίδης έχει τη νομική κατάρτιση, θα έπρεπε να το συζητήσει με τον αρμόδιο υπουργό Δικαιοσύνης, Κώστα Τσιάρα, ώστε να σταματήσει η διάλυση των εγκαταστάσεων. Σε περίπτωση πτώχευσης προϊόντα σαπίζουν ή χάνουν σε τιμή, ενώ θα μπορούσαν να πωληθούν. Επιπλέον, θα πρέπει προτού φτάσουν στο αμήν και οι συνεταιρισμοί και οι επιχειρήσεις, να μπορούν να πουλήσουν ώστε να μπορούν να δώσουν χρέη. Όσο μία επιχείρηση είναι υπαρκτή να μπορεί να πουλάει, διασφαλίζοντας ένα 30% ρευστότητας, υπό τον όρο ότι ξεπληρώνει πιστωτές.
6ον. Παραμένει αίνιγμα τι θα γίνει με τον ΟΔΙΑΓΕ, ο οποίος τελικά δεν λειτούργησε ποτέ, για πολλούς λόγους. Το μοναδικό καλό, που έκανε ο ΟΔΙΑΓΕ, ο οποίος φτιάχτηκε επί Αποστόλου, ήταν να προστατέψει από τους δανειστές την πτωχευμένη περιουσία των συνεταιρισμών. Ισχύει πράγματι, αυτό που λέει ο νυν υπουργός, ότι αν δεν ολοκληρωθεί η πτωχευτική διαδικασία και δεν αποζημιωθούν οι πιστωτές, το κράτος δεν έχει καμία σχέση με αυτές τις δομές, εκτός αν είναι κι αυτό πιστωτής. Οι δομές αυτές όμως εγκαταλείπονται και χρειάζεται πολύ μεγάλες αλλαγές για να μπορέσουν να ξαναλειτουργήσουν χάνοντας έτσι σημαντικό μέρος της αξίας τους. Επομένως, θα πρέπει εφ΄όσον ένας συνεταιρισμός διαλύεται να μπορεί να χρησιμοποιεί την περιουσία του με προσφορές με απόφαση της γενικής συνέλευσης ως την τελική λύση, με την πλέον συμφέρουσα λύση. Προβλέπεται πόθεν έσχες για τον πρόεδρο και τον διευθυντή αλλά θα έπρεπε να προβλέπεται για όλο το ΔΣ και κυρίως για τον λογιστή. Πολλές φορές πρόεδροι ή διοικητικά συμβούλια προσπερνούν τις απόψεις των τεχνικών, όπως είναι ο διευθυντής ή ο λογιστής προκειμένου να προσλάβουν γνωστούς και φίλους ή λόγω των πιέσεων από κόμματα, με αποτέλεσμα οι μισθοί να μη βγαίνουν. Επομένως, θα πρέπει να καθιερωθεί η θεσμική ανεξαρτησία του διευθυντή, με θητεία και τη δυνατότητα έγκρισης – απόλυσης κι ανανέωσης θητείας, από πλειοψηφία στη γενική συνέλευση.
7ον. Ορθώς προβλέπεται η δυνατότητα πιστώσεων στα μέλη, κάτι που γινόταν και παλιά στους συνεταιρισμούς αλλά θα πρέπει να βάλει επίσης δικλείδες με αυξημένη πλειοψηφία στη γενική συνέλευση, η οποία θα πρέπει να προβλέπεται από το νόμο κι όχι από το καταστατικό. Τη στιγμή, που έχουν αλλάξει οι όροι της επικοινωνίας θα μπορούσε να προβλέπεται, για μείζονα θέματα η τηλε-παρουσία, δηλαδή παρουσία και ψήφος μέσω τηλεδιάσκεψης.
8ον. Δεν υπάρχει πρόβλεψη για συνεταιριστική εκπαίδευση. Είναι το μεγαλύτερο λάθος, που γίνεται διαχρονικά. Η συνεταιριστική εκπαίδευση, που ήταν μία από τις βασικές δραστηριότητες των συνεταιρισμών αφέθηκε στην τύχη της. Δεν προβλέπεται Ινστιτούτο Συνεταιριστικής Εκπαίδευσης, που να δίνει κατευθύνσεις ούτε ουσιαστική σύνδεση με εκπαιδευτικό φορέα για την αναβάθμιση των συνεταιρισμών και ουσιαστική εκπαίδευση των συνεταιρισμένων αγροτών. Δεν προβλέπεται Πανεπιστημιακό Τμήμα Συνεταιριστικής Εκπαίδευσης. Θα έπρεπε να δίνονται οικονομικά ή άλλα κίνητρα κίνητρα για συνεργασίες συνεταιρισμών με πανεπιστήμια ή ινστιτούτα ή για εξωστρέφεια – ειδικά για νέους συνεταιρισμούς – κάτι που θα έπρεπε να γίνεται και για τις ιδιωτικές επιχειρήσεις. Επίσης, για τη συνεργασία μεταξύ συνεταιρισμών, με ίδιο προϊόν, από διαφορετικές περιοχές, για διασφάλιση μεγαλύτερου όγκου παραγωγής. Επίσης, θα έπρεπε να υπάρχει σύνδεση με την συνεταιριστική εκπαίδευση με καθηγητές που διδάσκουν στη δημόσια εκπαίδευση και με σεμινάρια.
9ον. Δεν υπάρχει πρόβλεψη για το τι θα γίνει με την περιουσία της πάλαι ποτέ ΠΑΣΕΓΕΣ και τους υπαλλήλους της, αν θα μπορεί υπό προϋποθέσεις να έχει προτιμησιακή συμφωνία το νέο όργανο, που θα κληθεί να την αντικαταστήσει. Δεν προβλέπει όμως έστω ένα μικρό κονδύλι, για να ξαναφτιαχτεί η ΠΑΣΕΓΕΣ, αφού αυτή τη στιγμή το μεγαλύτερο έλλειμμα που προέκυψε είναι η ενιαία παρουσία στα ευρωπαϊκά όργανα.
10ον. Ενώ δόθηκαν κάποια φορολογικά κίνητρα γενικά για τους συνεταιρισμένους αγρότες κι ορθώς, με άλλον νόμο της κυβέρνησης Μητσοτάκη, δεν υπάρχει πρόβλεψη για τον κοινωνικό χαρακτήρα του συνεταιρισμού ούτε μία γενική κατεύθυνση, πάνω στην οποία οι συνεταιριστές μπορούν να κινηθούν. Δεν υπάρχουν κίνητρα για τις κοινωνικές δράσεις των συνεταιρισμών τη στιγμή, την οποία ακόμη και οι ιδιωτικές επιχειρήσεις χρησιμοποιούν μέρος των κερδών για εταιρική ευθύνη.
Δώρον άδωρον λοιπόν, το νομοσχέδιο Βορίδη!
Επομένως, το νομοσχέδιο Βορίδη, ναι μεν, βελτιώνει κάποιες παθογένειες αλλά αποδεικνύεται δώρον άδωρον αφού είτε αφορά μόνο μεγαλοπαραγωγούς, οι οποίοι έχουν οικονομική δύναμη να ξεκινήσουν μία τέτοια προσπάθεια είτε βάζει στους συνεταιρισμούς με τον λύκο να φυλάει τα πρόβατα, δηλαδή τους ιδιώτες – επενδυτές, οι οποίοι έχουν υποχρέωση χρημάτων αλλά πέραν τούτου ουδέν, στρεβλώνοντας την ίδια την ουσία των διεθνών συνεταιριστικών αρχών. Το βασικό στοίχημα, είναι, αν τελικά θα λειτουργήσουν καλύτερα οι παλιοί συνεταιρισμοί κι αν θα δημιουργηθούν μαζικά νέοι καλοί συνεταιρισμοί. Με τα συγκεκριμένα δεδομένα, κι αν δεν βελτιωθούν σημαντικά κάποιες διατάξεις στις επιτροπές, η αναγέννηση των συνεταιρισμών αναβάλλεται για τον επόμενο νόμο…
*Οι περισσότερες φωτογραφίες και οι γκραβούρες είναι από την κοινότητα Αμπελάκια Θεσσαλίας, όπου λειτούργησε ο πρώτος συνεταιρισμός αγροτών στον κόσμο
