Δίπλα απ’ το όνομα του Ζαν Κοκτώ, έχει πια εκείνες τις χρονολογίες, που σημαίνουν πως αξίζει η μνήμη, η οποία περισσεύει στην δαιδαλώδη φλυαρία της παύλας. Ο ποιητής, δραματουργός, ζωγράφος και σκηνοθέτης, χωράει ξαφνικά, όλο στο διάστημα 1889-1963 και ας έκανε με τα δικά τους χρώματα τατουάζ πάνω στον 20ου αιώνα, στην τέχνη του, στη σκέψη του, στην αισθητική του. Εμπνεύστηκε και αυτός απ τον σουρεαλισμό, αν και δοκίμασε έχοντας την τύχη να ζει στην γέννηση τους, πολλά κινήματα τέχνης, όπως τον ντανταϊσμό και τον φουτουρισμό. Στάθηκε, τέλος, στους βασικούς διαμορφωτές αυτού που έμελλε να ονομαστεί avant-guard, δηλαδή κάθε τι πρωτοποριακού, πειραματικού και μπροστά απ την εποχή του εγχειρήματος κυρίως στους χώρους της τέχνης. Λέγεται πως σκηνοθετούσε επικές, ερωτικές σκηνές με διασημότητες και των δύο φύλων, αλλά ερωτεύονταν παράφορα νέους άνδρες. Δεν ξεπερνιέται εύκολα το θεατρικό του έργο «Τα Τρομερά παιδιά» ενώ μνημονεύονται οι ταινίες του «Οι Τρομεροί Γονείς», «Η Ωραία και το Κτήνος», και «Ορφέας»…
Το τρομερό παιδί!
Μεγάλωσε σε ένα εξαίσιο σπίτι, λίγο έξω από το Παρίσι, στο Μαιζόν Λαφίτ, σε μια πλούσια οικογένεια που τους πρόσφερε την άνεση στο να θεωρηθεί παιδί θαύμα των γραμμάτων, να μάθει να ζει ανάμεσα σε έξοχα αντικείμενα, βιβλία, έργα τέχνης και αρχαία, πολύτιμα πράγματα. Η τεράστια έπαυλη σε κάθε δωμάτιο φιλούσε και έναν θησαυρό, αποτελώντας έναν ολόκληρο κόσμο αποκάλυψης και φαντασίας για τον Ζαν Μορίς Ευγένιο Κλεμάντ Κοκτώ, όπως ήταν ολόκληρο το όνομα του. Η τόσο ευνοημένη παιδική ηλικία του τυχερού παιδιού, θα τιναχτεί στον αέρα με την αυτοκτονία του πατέρα του, διαπρεπούς συμβολαιογράφου. Ακόμα η αλλεργική ρινίτιδα, η σκολίωση, οι ρευματισμοί, ο έρπης ζωστήρ θα γίνουν εκείνο το έλλειμμα που θα δώσει στην τέχνη το σωτήριο καταφύγιο των μεγάλων ελλειμμάτων του. Αυτά και ο έρωτας!
«… γυρνώντας πίσω βρίσκω αχνάρια του έρωτα που είχα ανέκαθεν για τα αγόρια….
Γράφει: «Η προσέγγιση της Ελλάδας μου προξενεί πάντοτε την ίδια ευχαρίστηση – ένα είδος ευθυμίας. Μου φαίνεται ότι επιστρέφω σπίτι μου. Στη Γαλλία, δυστυχώς, δεν αισθάνομαι πλέον σαν στο σπίτι μου. Όσο περνούν τα χρόνια και ξεμακραίνω από την εποχή που το μυαλό δεν είχε ακόμα αρχίσει να ορίζει τις αισθήσεις, γυρνώντας πίσω βρίσκω αχνάρια του έρωτα που είχα ανέκαθεν για τα αγόρια. Λάτρευα πάντα το δυνατό και το όμορφο, αυτό που εγώ πιστεύω πως πρέπει να τ’ ονομάζουμε ωραιότερο φύλο. Το δυστύχημα μ’ εμένα ήταν ότι βρισκόμουν στα χέρια μιας κοινωνίας που αντιμετώπισε το ασυνήθιστο σαν αντικείμενο ντροπής και το καταδίκαζε. Βασανιστικά μας υποχρέωνε ν’ αλλάξουμε και να καταπνίξουμε τις ιδιαίτερες κλίσεις μας…
Ο ομοφυλόφιλος αναγνωρίζει τον ομοφυλόφιλο, όπως ο Εβραίος τον Εβραίο. Τον ανακαλύπτει πίσω από απ’ οποιαδήποτε μάσκα, και σας διαβεβαιώνω γι’ αυτή μου την ικανότητα να τον ανακαλύπτω ακόμα και ανάμεσα στις γραμμές του πιο αθώου βιβλίου. Τούτο το πάθος είναι πολύ πιο περίπλοκο απ’ όσο συνηθίζουν οι ηθικολόγοι να ισχυρίζονται ότι είναι. Γιατί, όπως υπάρχουν γυναίκες ομοφυλόφιλες, γυναίκες με ολοφάνερα τα γνωρίσματα της λεσβίας, που όμως, αφού κάνουν έρωτα με τη δική τους, ψάχνουν να βρουν μετά σαν τρελές κάποιον άντρα, έτσι υπάρχουν και ομοφυλόφιλοι άντρες, που αφού κάνουν έρωτα με τον δικό τους, μετά ψάχνουν να βρουν γυναίκα. Υπάρχουν όμως και ομοφυλόφιλοι άντρες που δεν έχουν ξεκαθαρίσει μέσα τους τι ακριβώς θέλουν, κι έτσι ζουν μια ολόκληρη ζωή μέσα σε ταραχή και ανησυχία. Κι αυτό το αποδίδουν σε μια ντροπαλοσύνη που τους διακρίνει». Και ερωτεύτηκε τρελά τον υπέροχο Ρέιμοντ Ραντιγκέ…
Ο ωραίος αδιάφθορος και ο διάβολος στο κορμί
Ο Ρέιμοντ Ραντιγκέ σφραγίζει τα γαλλικά γράμματα, μόλις στα 17 του χρόνια, με το έργο του «Ο διάβολος στο κορμί», όπου ο πόλεμος δίνει ευκαιρία για την ευτυχία ενός εφήβου με μια μεγαλύτερή γυναίκα, σύζυγος στρατιώτη, στην οποία στην αρχή δίνει τον ρόλο εκείνης που σχεδιάζει τη σχέση για να αφεθεί έρμαιο στην χειραγώγηση και στον εγωισμό του άνδρα – παιδιού. Το βιβλίο γνωρίζει επιτυχία και πρωταγωνιστεί σε σκάνδαλο, αλλά ο συγγραφέας γνωρίζει τον Ζάν Κοκτώ. Ο μεγαλύτερος άνδρας αναπαράγει το βιβλίο του νέου, μέσα απ την φαντασιωσική του ιδανική εικόνα για τον έρωτα. Ο Ρέιμοντ θα πεθάνει μόλις στα είκοσι του χρόνια από τυφοειδή πυρετό, έχοντας αγαπήσει την Γαλλική Ριβιέρα και γράψει δύο μόνο βιβλία και θα μείνει επιδεικτικά απαθής σε κάθε ερωτική, παράφορη πρόσκληση και πρόκληση του Κοκτώ. Ο ωραίος αδιάφορος, σχεδόν ηδονιστικά τιμωρικά θα επιδεικνύει στο ερωτευμένο άντρα τις ωραίες ερωμένες του. Ο Ζαν Κοκτώ εμμένει σ όποιον αρνείται τον έρωτα και του δίνει φαντασιωσιακά θεϊκά χαρακτηριστικά. Όταν ο Ραντιγκέ πεθαίνει, εκείνος βυθίζεται στο όπιο! Μα φυσικά θα γράψει, θα ερωτευτεί ξανά και ξανά, θα κάνει διάσημους φίλους όπως ο Πικάσο ή ο Αντρέ Ζιντ.
Η δημιουργία και η αγάπη
Και από το 1937 έως τον θάνατό του θα χει την σχέση της ζωή του με τον ηθοποιό, συγγραφέα, γλύπτη, σκηνοθέτη Ζαν Μαρέ, που εμφανίστηκε σε περισσότερες από 100 γαλλικές ταινίες. Ο Κοκτώ πέθανε στις 11 Οκτωβρίου του 1963 στο Μιλί-λα-Φορέ, κοντά στο Παρίσι, σε ηλικία 74 ετών από έμφραγμα του μυοκαρδίου, μια μέρα μετα την αγαπημένη του φίλη και μούσα, την Εντίθ Πιάφ, που είχε ερμηνεύσει μοναδικά τον Ωραίο αδιάφθορο, γραμμένον ειδικά για εκείνη. Ο Ζαν Μαρέ έγραψε βιβλίο για τον Κοκτώ, έκανε σχέση με έναν Αμερικανό χορευτή, αργότερα υιοθέτησε έναν νεαρό που έδωσε το όνομα του και την περιουσία πριν πεθάνει.
Οι έξοχοι αφορισμοί του:
Πρέπει να πιστεύουμε στην τύχη. Πώς αλλιώς θα εξηγήσουμε την επιτυχία αυτών που αντιπαθούμε;
Η Ελλάδα είναι ένα πτώμα που το έχουν καταφάει οι μύθοι της.
Η ζωή είναι μια οριζόντια πτώση.
Η ανταμοιβή της τέχνης δεν είναι η φήμη ή η επιτυχία, αλλά ο εθισμός. Γι’ αυτό τόσο πολλοί κακοί καλλιτέχνες δεν μπορούν να τα παρατήσουν.
Ένας καλλιτέχνης δεν μπορεί να μιλήσει για την τέχνη του, όπως ένα φυτό δεν είναι σε θέση να μιλήσει για φυτολογία.
Ο διάβολος είναι αγνός επειδή δεν μπορεί να κάνει τίποτε άλλο παρά μόνο το κακό.
Η ελεύθερη βούληση είναι το άλλοθι του Θεού.
Όταν πρέπει να διαλέξει ποιος θα σταυρωθεί, ο όχλος θα διαλέξει πάντα να σώσει τον Βαραββά.
Ο κινηματογράφος θα γίνει τέχνη μόνο όταν τα υλικά του γίνουν τόσο φθηνά όσο το μολύβι και το χαρτί.
Διατρέχουμε τον κίνδυνο να μας πάρουν στα σοβαρά, κάτι που είναι η αρχή του τέλους.
Η μεγαλύτερη τραγωδία για έναν ποιητή είναι να τον θαυμάζουν επειδή παρανοούν το έργο του.
Ο κριτικός πάντα συγκρίνει. Το μη συγκρινόμενο του διαφεύγει.
Πρέπει να είσαι ένας άνθρωπος εν ζωή και ένας καλλιτέχνης μετά θάνατον.
Το να είσαι πρωτότυπος σημαίνει να θέλεις να είσαι όπως οι άλλοι και να μην μπορείς.
Για να διασκεδάσουν όσο το δυνατό περισσότερο οι θεοί, πρέπει το θύμα τους να πέφτει από ψηλά.
