Η έλλειψη της ΠΑΣΕΓΕΣ, ως όργανο, θεσμικό, συγκεκριμένο και πραγματικό, ενιαίο, ανεξάρτητα από τις κατά καιρούς παθογένειές της, φάνηκε αισθητά, κατά τη διάρκεια της συζήτησης στη Βουλή, για το θέμα της νέας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής από το 2021-27. Η συζήτηση στην αίθουσα της Γερουσίας την περασμένη Δευτέρα, παρότι στα δυο βασικά θέλω της Ελλάδας, κινήθηκε συναινετικά ανέδειξε και τις μόνιμες παθογένειες του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, που είναι ανεξάρτητες από την εκάστοτε πολιτική ηγεσία.
Οι δύο στόχοι του Μάκη Βορίδη, το brexit, το δια ταύτα
Η Ελλάδα ορθώς, δια του τωρινού υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης, Μάκη Βορίδη, κυνηγά δυο στόχους, τους οποίους κυνήγησε κι ο ΣΥΡΙΖΑ δια των Αποστόλου – Αραχωβίτη. Ο ένας είναι να μη μειωθεί ο προϋπολογισμός της νέας ΚΑΠ, η οποία επιβαρύνεται λόγω του brexit, καθώς το Ηνωμένο Βασίλειο ήταν «εισφέρουσα χώρα» στον κοινοτικό προϋπολογισμό και ο δεύτερος να μην πάμε σε πολιτικές εξωτερικής σύγκλισης. Το τελευταίο θα σήμαινε κατάρρευση της ελληνικής γεωργίας – κτηνοτροφίας – αλιείας, αφού η Ελλάδα διαθέτει λίγα στρέμματα σε πολλούς, ενώ άλλες χώρες διαθέτουν πολλά σε λίγους. Σαφώς, επί μέρους ζητήματα αναδείχτηκαν κι από τους εισηγητές Αγροτικής Ανάπτυξης των κομμάτων και πρώην υπουργούς αλλά κι από βουλευτές όλων των κομμάτων (Κατσανιώτης, Οικονόμου, Λογιάδης κ.ά.). Η συζήτηση με πρόεδρο τον Γιώργο Βλάχο είχε καθ΄ όλα θετικό πρόσημο, ως προς τους στόχους. Όσα ειπώθηκαν ήταν ουσιαστικά. Στο δια ταύτα όμως, μπήκαμε ξανά σε μία διαχειριστική λογική. Από το ’81 μέχρι σήμερα, η Ελλάδα έχει πάρει δεκάδες δις ευρώ για τον εκσυγχρονισμό της ελληνικής γεωργίας/κτηνοτροφίας/αλιείας. Έγινε ο Έλληνας αγρότης πιο πλούσιος; Εκσυγχρονίστηκε η ελληνική γεωργία και κτηνοτροφία; Άλλαξε ο όγκος παραγωγής; Μεγιστοποιήθηκε η συμβολή της ελληνικής γεωργίας στο ΑΕΠ; Η εικόνα δεν είναι ίδια ούτε για όλα τα προϊόντα ούτε για όλες τις περιοχές ούτε για τους Έλληνες παραγωγούς. Γεωργός στην Ήπειρο με γεωργό στην Κρήτη με το ίδιο προϊόν, την ίδια ποικιλία και τα ίδια στρέμματα, μπορεί να έχουν τετραπλάσιο εισόδημα διαφορά.
Που έγινε το λάθος στην ελληνική γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία;
Άρα λοιπόν σε ποια ερωτήματα πρέπει ν΄ απαντήσει η Ελλάδα για τη νέα ΚΑΠ 2021-7; Τι έχει κάνει λάθος όλα αυτά τα χρόνια και μπαίνουν νέοι γεωργοί στα προγράμματα αλλά απογοητεύονται και φεύγουν; Ενώ η χώρα μας παράγει ποιοτικά προϊόντα οι παραγωγοί είναι σε δεινή οικονομικά κατάσταση. Πως γίνεται αυτό; Το μεγάλο κόστος παραγωγής το ακούω απ΄ όταν ξεκίνησα την καριέρα μου στη δημοσιογραφία. Τα ίδια προβλήματα ανακυκλώνονται, χωρίς να κοιτάμε παραέξω τις διαφορές στις λύσεις. Ο Μάκης Βορίδης, είπε ότι πρέπει να πάμε σε ποιοτική γεωργία, γιατί τα προϊόντα μας δεν είναι ανταγωνιστικά σε τιμές ή σε όγκο παραγωγής. Ορθόν. Στη διαπίστωση τον πρόλαβαν κι άλλοι. Και τότε γιατί η τιμή της φέτας καθηλώθηκε ή κι έπεσε τα τελευταία χρόνια; Δεν έχει όγκο παραγωγής ή δεν είναι γνωστή ως προϊόν ή δεν έχει ποιότητα; Ακριβώς γι΄ αυτόν τον λόγο φτιάχτηκε η Διεπαγγελματική Οργάνωση Φέτας, για να οργανωθεί ο κλάδος. Η λογική σκέτων ποιοτικών τροφίμων, είναι λανθασμένη, γιατί η χώρα μας, παρά τα όποια προβλήματα, είναι ανταγωνιστική σε ουκ ολίγα προϊόντα στη διεθνή μαζική αγορά: ακτινίδιο, τσιπούρα, ελαιόλαδο κ.ά. Η σταφίδα της Κρήτης, ένα εξαιρετικό προϊόν πήγε άκλαυτο και τώρα ελάχιστοι είναι οι σταφιδοπαραγωγοί. Αυτό σημαίνει λοιπόν ότι δεν πρέπει να παράγουμε ποιοτικά προϊόντα; Όχι βέβαια. Ίσα – ίσα. Αλλά η αγορά δεν αναγνωρίζει πάντα το καλύτερο. Συχνά αναγνωρίζει κι αγοράζει το φτηνότερο. Επομένως δεν έχει να κάνει μόνο με την ποιότητα, γιατί αλλιώς οι Έλληνες ελαιοπαραγωγοί θα ήταν Ωνάσηδες.
Η λύση είναι να «διαβάσουμε» το διεθνές περιβάλλον και να ενταχθούμε σ αυτό
Υπάρχουν ελληνικά προϊόντα διαφορετικών ταχυτήτων (αξίας διατροφικής ή οικονομικής) , τα οποία χρειαζόμαστε. Άλλα ανταγωνιστικά στις διεθνείς αγορές, άλλα για την premium αγορά, άλλα γιατί χρειάζεται να τα παραγάγουμε, διότι χωρίς αυτά η χώρα μας είναι μη ασφαλής σε διατροφικές κρίσεις και παράγει διατροφικά ελλείμματα ή πρέπει να τα αναπτύξουμε περαιτέρω. Επομένως, η λύση δε είναι να κυνηγάμε την ουρά μας αλλά να δούμε που πονάει. Να δούμε τι δεν μπορούμε να πουλήσουμε ή τι πρέπει de facto να έχουμε. Η λύση είναι να «διαβάσουμε» το διεθνές περιβάλλον και να μπούμε γρήγορα εκεί, που θα αργήσουν οι άλλοι. Να δούμε ποιες είναι οι καταναλωτικές συνήθειες, που διαμορφώνονται, για να πάμε στις κατάλληλες συνδεδεμένες ενισχύσεις ή να δημιουργήσουμε νέες ανάγκες με παραδοσιακά προϊόντα, που εγκαταλείφθηκαν αλλά σήμερα μπορούν να ανασκευαστούν. Κι επιτέλους να παραδεχτούμε ότι έχουν γίνει ολέθρια λάθη, κατά το παρελθόν σε μία σειρά από προϊόντα, που είναι μη αναστρέψιμη διαδικασία, η εκ νέου παραγωγή τους δίνοντας κίνητρα για αναδιάρθρωση καλλιεργειών και θέσεων εργασίας.
Τι συμβαίνει λοιπόν στο διεθνές περιβάλλον;
Όλος ο αγροτικός τομέας, με γοργούς ρυθμούς αλλάζει:
1ον. Η υπόθεση Green Deal, δηλαδή η Πράσινη Συμφωνία επηρεάζει όλους τους τομείς της χώρας και κυρίως τη Γεωργία και την Αλιεία, αφού αυξάνεται η θερμοκρασία ή έχουμε δραματικές κλιματολογικές αλλαγές από τη μία μέρα στην άλλη δεν έχει να κάνει μόνο με την αύξηση πόρων. Χρειάζεται ευρύτερες αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο κι όχι μόνο του ΕΛΓΑ, για τη διαχείριση κρίσεων. Είδαμε λ.χ. διπλές ανθοφορίες στα δέντρα, ακαρπία, ξαφνικές νεροποντές με πολύ μεγάλη ποσότητα νερού, σε λίγες ώρες κ.ά., επομένως και μεγάλες καταστροφές σε καλλιέργειες. Άρα η νέα ΚΑΠ πρέπει ν΄ ανταποκρίνεται de facto στις ανάγκες για βελτίωση των συνθηκών παραγωγής.
2ον. Η νέα ΚΑΠ θα είναι ουσιαστικά η Ψηφιακή ΚΑΠ. Οι Έλληνες αγρότες θα πρέπει να προσαρμοστούν από την Γεωργία των προγόνων τους, στην Ψηφιακή Γεωργία. Όσες χώρες κι αγρότες προσαρμοστούν πιο γρήγορα, τόσο πιο θεαματικά θα είναι και τ’ αποτελέσματα και κυρίως θα μπορεί να μπει δυναμικά στην ψηφιακή αγροτεχνολογία.
3ον. Η νέα ΚΑΠ καλείται να τετραγωνίσει τον κύκλο και να πει «ΝΑΙ», σε μία αντίφαση. Ενώ ο εγχώριος και ο παγκόσμιος πληθυσμός αυξάνονται λόγω τουρισμού και προσφυγικού /μεταναστευτικού, η νέα ΚΑΠ ζητά μείωση πόρων (νερού, υπολειμμάτων , μεθανίου, καυσίμων για τη μεταφορά προϊόντων κ.ά.). Επομένως ο σχεδιασμός για τις αλλαγές πρέπει να είναι μακροπρόθεσμος κι αντιστρόφως ανάλογος των νέων αναγκών, που θα προκύψουν.
4ον. Η χώρα μας κάνει μόνιμα Focus στο εισόδημα του Έλληνα αγρότη. Σαφώς και πρέπει να βοηθήσει τον Έλληνα αγρότη. Όμως, στην τελική ευθεία ο παραγωγός δεν θα πάρει τιμή για το προϊόν από το υπουργείο αλλά από την αγορά. Δεν υπάρχει διατίμηση.
Ποια τρόφιμα μπορούν να παράγονται και να είναι ανταγωνιστικά με πιλοτικές καλλιέργειες, τελικά;
Ο Έλληνας αγρότης πρέπει να μάθει να παραγάγει για τον Έλληνα και ξένο καταναλωτή κι η χώρα μας πρέπει να σχεδιάσει, όχι με βάση ποιος φίλα προσκείμενος πίεσε τελευταίος το υπουργείο αλλά με βάση τις ανάγκες προς την αγορά, ποιος δηλαδή χρειάζεται τις συνδεδεμένες. Για παράδειγμα στα θετικά της παλιάς ΚΑΠ ήταν οι συνδεδεμένες στις πρωτεϊνούχες ζωοτροφές. Στα θετικά ήταν για τη νησιωτικότητα, γιατί πρέπει να έχουμε πολιτικές συνοχής. Επομένως αν αυξάνονται διαρκώς τα τρόφιμα για Βέγκαν οι Έλληνες παραγωγοί πρέπει να έχουν ένα πλάνο, ποια τρόφιμα μπορούν να παράγονται στην Ελλάδα και να είναι ανταγωνιστικά με πιλοτικές καλλιέργειες. Πολλά αρωματικά φυτά καλλιεργήθηκαν, αλλά η λεβάντα έδωσε τιμή. Αν ένας παραγωγός φτιάχνει ένα πολύ ωραίο προϊόν αλλά δεν το ξέρει κανένας ή δεν μπορεί να το διαθέσει στην αγορά, τότε όλη η συζήτηση είναι δώρον άδωρον. Αν πάμε να φυτέψουμε ρίγανη αλλά η γειτονική Αλβανία τη φτιάχνει τσάμπα, δεν θα αγοράσουν από εμάς.
Το βασικό στοίχημα
Οι καταναλωτικές συνήθειες αλλάζουν κι εμείς πρέπει να σχεδιάσουμε τη νέα ΚΑΠ με προοπτική δεκαετίας ή κι εικοσαετίας κι όχι στο ασφυκτικό χρονικό πλαίσιό της με στόχους αύξησης της παραγωγικότητας της χώρας, βελτίωσης των μεγεθών στην ποιοτική γεωργία. Και κυρίως στο λειτουργικό τρόφιμο, αφού τα χρόνια νοσήματα αυξάνονται. Η νέα ΚΑΠ πρέπει να έχει έναν πολιτικό στόχο, εκτός από το εισόδημα του Έλληνα αγρότη. Να αυξηθούν οι θέσεις απασχόλησης, που η χώρα έχει τόσο ανάγκη και να μεγαλώσει το εισόδημα των παραγωγών και το ΑΕΠ της χώρας με νέες επενδύσεις στη γεωργία – κτηνοτροφία. Τότε μόνο θα μπορούμε να πούμε ότι κι η νέα ΚΑΠ θα μπορέσει να έχει το αποτύπωμα που πρέπει στην ελληνική γεωργία. Επομένως, η πολιτική ηγεσία του ΥΠΑΑΤ έχει δυο επιλογές: ή να κάτσει και να περιμένει, που θα κάτσει η μπίλια για τον προϋπολογισμό της νέας ΚΑΠ 2021-7 ή να σχεδιάσει και να προτείνει ποιες θα είναι οι καταναλωτικές τάσεις του μέλλοντος. Να σχεδιάσει δηλαδή τι θέλει σε τρόφιμο, λουλούδια, βιομηχανικά προϊόντα, ζωοτροφές, καθώς και μέτρα για τις ξαφνικές και απότομες αλλαγές του καιρού, ώστε να σχεδιάσει ολοκληρωμένες πολιτικές. Και κυρίως να δώσει σαφείς απαντήσεις για τη γραφειοκρατία των Βρυξελλών όταν έχουμε διατροφικές κρίσεις, ώστε να μπορεί και να βοηθήσει τους αγρότες και να πάρει τεχνικό προσωπικό άμεσα, ώστε να λυθούν τα προβλήματα εν τη γενέσει τους. Γιατί το βασικό στοίχημα είναι κι ο παραγωγός να καρπωθεί τις οικονομικές απολαβές που πρέπει κι η ελληνική οικονομία, που βγήκε με νύχια και με δόντια από την εντατική, να ξαναμπεί σε τροχιά ανάπτυξης.
