Αμπντουλραζάκ Γκούρνα: Ο άγνωστος μας Νομπελίστας είναι μια φωνή για όλους τους πρόσφυγες

ΑΠΟ SPOTLIGHT POST TEAM

Είναι αυτός που βραβεύτηκε με το κορυφαίο βιβλίο της Λογοτεχνίας, το Νόμπελ, για το 2021! Τα βιβλία του είναι αγαπημένα στο αναγνωστικό κοινό της Μεγάλης Βρετανίας, της Γερμανίας και της Γαλλίας. Δεν έχει ασχοληθεί να βρει εκδότη στην Αμερική. Δεν έχει μεταφραστεί στην Ελλάδα. Κι ας είναι ο Αμπντουλραζάκ Γκούρνα είναι μια σπουδαία μορφή στα σύγχρονα γράμματα και ας είναι η φωνή των προσφύγων, των μεταναστών, των διωγμένων, των ταπεινών του κόσμου και της εποχής…

Γεννήθηκε  στις 20 Δεκεμβρίου του 1948 στο Σουλτανάτο της Ζανζιβάρης, που σήμερα είναι η Τανζανία. Μεγαλώνει στις πανέμορφες αμμώδεις παραλίες των κοραλλιογενών υφάλων, στην άκρη του βαθιού Ινδικού Ωκεανού, στη ζέστη και στον ήλιο, την συνύπαρξη Ιστορίας, Πολυπολιτισμού, πολλών θρησκειών. Στα 18 του χρόνια, φτάνει πρόσφυγας στην Αγγλία, μετά την ανατροπή της κυρίαρχης αραβικής ελίτ στην Επανάσταση της Ζανζιβάρης. Άλλος κόσμος, καιρός, συνήθειες, κλίμα, θάλασσες. Σπούδασε, έγινε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Κεντ όπου δίδαξε Αγγλική και Μετααποικιακή Λογοτεχνία. Είναι πια συνταξιούχος και ζει στο Μπράιτον του Ανατολικού Σάσεξ , στο Ηνωμένο Βασίλειο. Την δεκαετία του 80 αρχίζει να εκδίδει βιβλία, διηγήματα, μυθιστορήματα και δοκίμια. Το 1994 είναι υποψήφιος για το βραβείο Booker με το μυθιστόρημα «Παράδεισος». Οι μύθοι του και οι ιστορίες έχουν να κάνουν με την αποικιοκρατία, με την προσφυγιά, το που ανήκεις και αν, με το πως είναι να είσαι ο διαφορετικός, «τη μοίρα των προσφύγων» και το «ρεύμα μεταξύ πολιτισμών και ηπείρων». Γραφεί για την Ευρώπη που δεν θέλει προσφυγές στις χώρες της, λες και δε φτάνει για όλους, αντιμετωπίζοντας τους σαν τιποτένιους, φτωχούς και πονεμένους γιατί τους άξιζε. Και ας μετακινήθηκαν οι Ευρωπαίοι αιώνες τώρα, σε όλες τις ηπείρους, με την βεβαιότητα πως ο κόσμος τους ανήκει.

«Πολλοί από όσους έρχονται, το κάνουν από μεγάλης ανάγκης και επειδή, ξεκάθαρα, έχουν κάτι να προσφέρουν. Δεν έρχονται με άδεια χέρια. Πολλοί από αυτούς είναι ταλαντούχοι άνθρωποι γεμάτοι ενέργεια που έχουν κάτι να δώσουν. Αυτός λοιπόν είναι ίσως ένας τρόπος να σκεφτούμε τα πράγματα. Δεν παίρνεις. Δείτε το σαν παροχή βοήθειας σε ανθρώπους που έχουν ανάγκη αλλά και που μπορούν να συνεισφέρουν» λέει στις πρώτες δηλώσεις, μετα το τηλεφώνημα της Σουηδικής Ακαδημίας που τον έκανε να μη πιστεύει στα αφτιά του.

Άρχισε να γραφεί στα 20 του χρόνια, από νοσταλγία. Η πατρίδα, το σπίτι, οι νέες αφετηρίες, να ζεις αναμεσά σε άλλους που σε περιφρονούν γιατί δεν του μοιάζεις, να αγωνίζεσαι να ανοίξεις δρόμους, να πάρεις ανάσες, να ζεις σε χώρες άγνωστες σου, να είσαι πάντα ο εκτοπισμένος. Απ τα προσωπικά γραπτά ξεπηδούν φανταστικοί ήρωες που γίνονται σχεδόν υπαρκτοί για εκείνον. Οι αρχικές ιστορίες έγιναν τελικά το πρώτο μυθιστόρημα του Gurnah, Memory of Departure, στο 1987, το οποίο έγραψε μαζί με το διδακτορικό του.

Δεν επέστρεψε, ποτέ στην Τανζανία. Κι όμως!  «Αυτή είναι πάντα εκεί, επίμονη, κυρίαρχη, ακόμη και όταν προσπαθώ να της ξεφύγω,  να τοποθετήσω τις ιστορίες μου κάπου αλλού, να την αντικαταστήσω μέσα μου. Επιμένει, κυριεύει, νικάει». Γράφει ιστορίες για εκείνους τους ήσυχους ανθρώπους, που δεν του προσέχουμε καν όταν τους προσπερνάμε, που δεν μιλούν, που μας ξενίζουν από το πόσο αδιαφορεί, εν τέλη μας είναι. Γράφει ιστορίες για ξεριζωμένους, για ανθρώπους που μαθαίνουν να ζουν αλλιώς, ανεπιθύμητους, που κάποτε γεννιέται μέσα τους η μνησικακία, που αυτοθεωρούνται θύματα. Και κάποτε είναι. Γράφει για την αλλοτρίωση και κυρίως μοναξιά που προκαλεί η μετανάστευση, για το μόνιμο βάρος της ψυχής που δημιουργεί, για τις κατακερματισμένες ταυτότητες και το πως είναι να θέλεις να γυρίσεις σπίτι, αλλά να μην ξέρεις που είναι πια. Γράφει για τις διαψεύσεις, την απονιά, την ερημιά του ανθρώπου αν και ζουν αναμεσά σε εκατομμύρια άλλους, ξένους στις μεγάλες πόλεις.  

Πρώτο – έγραψε στα Σουαχίλι, ενώ στην πορεία χρησιμοποίησε τα αγγλικά. Ωστόσο, στη λογοτεχνική του γλώσσα, ενσωματώνει στοιχεία Σουαχίλι, αραβικά και γερμανικά φτιάχνοντας μια προσωπική διάλεκτο γραφής. Το Νόμπελ Λογοτεχνίας για το 2021 του απονεμήθηκε «για την ασυμβίβαστη και συμπονετική διείσδυσή του στις επιπτώσεις της αποικιοκρατίας και στις μοίρες των προσφύγων μεταξύ πολιτισμών και ηπείρων”. Είναι ο πρώτος μαύρος συγγραφέας που έλαβε το βραβείο από το 1993 και ο πρώτος Αφρικανός συγγραφέας από το 2007 ο συγγραφέας Τζάιλς Φόντεν έχει αποκαλέσει τη Γκούρνα «τον μεγαλύτερο εν ζωή συγγραφέα της Αφρικής».