Παρακολουθούμε, πια, στις τελετές των Όσκαρ, επιλεκτικά ευαίσθητους καλλιτέχνες, να παραλαμβάνουν τα πολυπόθητα τρόπαια τους και να βγάζουν πυρήνες ομιλίες, υπερ στόχων ευγενικών που, σίγουρα, θα ξεσηκώσουν χειροκροτήματα από τους συνάδελφούς τους, της ίδιας λογικής με τους εκείνους. Όμως, μια φορά και έναν καιρό, υπήρχε ένα άλλο Χόλυγουντ που ήκμασε και εξαπλώθηκε σχεδόν απειλητικά για το ορθόδοξο, εκείνο, του λευκού αυστηρώς θεάματος, που σταρ του δεν είχαν ποτέ τους προσέξει πως δεν έπαιζαν μαζί τους μαύροι ηθοποιοί!
Οι διαχωρισμένες φυλετικά αίθουσες και η ανάγκη για «μαύρες ταινίες»
Από τη δεκαετία του 1910 έως τη δεκαετία του 1950, μια ανεξάρτητη κινηματογραφική βιομηχανία της Μαύρης Αμερικής προσέφερε στο δικό της διαχωρισμένο ακροατήριο δικής θεματολογίας ταινίες, με τους ς δικούς της Αφροαμερικανούς σκηνοθέτες, τα αστέρια της και τα ιδιόκτητα στούντιο της. Οι ταινίες που παρήγαγαν, ο πρώτος εναλλακτικός αμερικανικός κινηματογράφος, το “indie”σινεμά, είναι γνωστά ως “φυλετικές ταινίες” ή «ταινίες του αγώνα». Από περισσότερες από 500 κινηματογραφικές ταινίες, σχεδόν όλες έχουν καταστραφεί ή έχουν διασωθεί ελάχιστά μέτρα φιλμ, ώστε να θεωρείται πως αυτές οι μνημειώδεις ταινίες που έχουν ολοκληρωτικά χαθεί.
Τα στερεότυπα του ρατσιστικού Χόλυγουντ και η απεχθής απεικόνιση των Αφροαμερικανών
Στις αρχές του 20ου αιώνα το σινεμά συνάρπαζε παγκόσμια το κοινό. Στη κυρίαρχη, λευκή κουλτούρα, στα ΜΜΕ, ακόμα και στα κινούμενα σχέδια, το αφρικανικό στοιχείο, όχι μόνο αγνοείται, αλλά όποτε χρησιμοποιείται είναι για προβληθεί μια απεχθής εικόνα αναλφάβητων, αδηφάγων, πονηρών πλασμάτων. Σε καλύτερη θέση ήταν οι κωμικοί χαρακτήρες, αλλά για να προκληθεί το γέλιο περνούσε μόνο μέσα απ το γελοίο και κάθε τι το υποτιμητικό. Στην πραγματικότητα, μια εξελιγμένη μαύρη μεσαία τάξη είχε αναδυθεί στην Αμερικανική κοινωνία, η οποία δυσφορούσε, αν δεν θύμωνε από αυτή την εικόνα. Οι αίθουσες προβολής εκείνη την εποχή, ήταν όπως όλοι οι χώροι συνάθροισης, διαχωρισμένες φυλετικά. Το μαύρο κοινό, λοιπόν, πήγαινε σε μια μαύρη αίθουσα, να δει μια λευκή ταινία, με λευκούς πρωταγωνιστές, λευκή θεματολογία και λευκούς συντελεστές, με το ίδιο να προβάλλεται με ρατσιστικά, προσβλητικά στερεότυπα. Η ζήτηση για μια βιομηχανία κινηματογραφικών ταινιών με στόχο την απεικόνιση της μαύρης κοινωνίας και με τους δικούς τους σταρ, στις δικές τους αίθουσες, ήταν πια ώριμη και σαρωτική.
Black Hollywood στο Σικάγο
Το “Black Hollywood” βρήκε έδαφος στο Σικάγο, που αναδείχτηκε σε πολιτιστικό επίκεντρο για τους Αφροαμερικανούς, τις δύο πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Η εταιρία Lincoln Motion Picture Company θεωρείται η πρώτη εταιρεία μαύρης κινηματογραφικής παραγωγής και η πρώτη που δημιούργησε σοβαρές δραματικές ταινίες.
Ιδρύθηκε από έναν Αφροαμερικάνικο ηθοποιό, τον Noble Johnson, ο οποίος ξεκίνησε στο Χόλυγουντ παίζοντας ιθαγενείς Αμερικανούς φυγάδες, Αιγύπτιους στρατιώτες και εξωτικούς εμπόρους που ή έκφυλοι ήταν ή σκοτώνονταν νωρίς. Το 1916, παίζει στην πρώτη, δική του ταινία, ως νέος μαύρος μηχανικός, που βρίσκει πετρέλαιο και γίνεται εκατομμυριούχος. Η ταινία έγινε το πρώτο επιτυχημένο hit box της κατηγορίας που ονομάστηκε «Class A negro movie». Λόγω των νόμων διαχωρισμού, οι ταινίες των Λίνκολν Στούντιο προβάλλονταν σε εκκλησίες, σχολεία και αίθουσες προβολής «Colored Only», αλλά η αποδοχή τους ήταν καταλυτική. Παρα την εισπρακτική επιτυχία, η Εταιρεία Κινηματογράφου Λίνκολν, άντεξε λίγο τον εμπορικό πόλεμο των μεγάλων στούντιο του Χόλυγουντ και έκλεισε το 1921. Πριν βάλει όμως λουκέτο, η Λίνκολν είχε ανακαλύψει το αστέρι εκείνου που θα γινόταν ο «πιο επιτυχημένος Αφροαμερικανός σκηνοθέτης του πρώτου μισού του 20ού αιώνα». Το 1918, τα Στούντιο Λίνκολν έκαναν προσφορά για το δικαίωμα προσαρμογής του πρώτου μυθιστορήματος ενός άγνωστου συγγραφέα, του Oscar Micheaux.
Ο Oscar Micheaux, ο πιο επιτυχημένος Αφροαμερικανός σκηνοθέτης του πρώτου μισού του 20ού αιώνα
Ο Oscar Micheaux, επισήμως ήταν αγρότης από τη Νότια Ντακότα, αλλά με περισσή αυτοπεποίθηση και ίσως έπαρση, απαίτησε το δικαίωμα να γίνει η ταινία από τον ίδιο. Τα στούντιο Λίνκολν αρνήθηκαν, οπότε ο ορμητικός Micheaux αποφάσισε να κάνει την ταινία χωρίς αυτούς. Η Homesteader θα γίνει η πρώτη ταινία μεγάλου μήκους και ο Oscar Micheaux θα συνεχίσει να γράφει, να κατευθύνει, να παράγει και να διανέμει περισσότερες από 44 ταινίες, για τα επόμενα 30 χρόνια. Ο κόσμος συρρέει στις προβολές των ταινιών του. Το κοινό τον λατρεύει. Η φήμη του φτάνει στο λευκό κοινό. Τελικά, μόλις δώδεκα απ τις ταινίες του φτάνουν στις μέρες μας. Μία από αυτές βρέθηκε σε ένα γκαράζ του Τενεσσί, το 1992. Δυο άλλες φτιάχτηκαν καρέ με καρέ, από υπολείμματα και αποκαταστάθηκαν από το σπίτι του George Eastman, ενώ σήμερα σώζονται στη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου. Οι ταινίες του επικεντρώθηκαν στην ανάγκη για εκπαίδευση των Αφροαμερικανών και οι χαρακτήρες του ήταν άνθρωποι ευγενικοί και εργατικοί, που αντιμετωπίζοντας την καθημερινότητα τους, η οποία είχε κοινωνικά προβλήματα, αλλά ο ίδιος δεν φοβόταν να προσβάλλει τις ευαισθησίες του κοινού, τόσο του λευκού όσο και του μαύρου.
Ο Micheaux ήταν πάνω από όλα ένας καλλιτέχνης με το δικό του όραμα και δεν έδινε στο κοινό εύκολες ταινίες ή αυτά που ήθελε, για να του χαϊδέψει τα αφτιά. Ονειρευόταν έναν καλύτερο κόσμο, δικαιοσύνη, ισότητα και ζητούσε για αυτό, συστηματικό και χωρίς εφησυχασμούς αγώνα. Στις ταινίες του οι μαύροι Αμερικανοί ήταν οι εαυτοί τους ως δικηγόροι, καουμπόηδες, ακόμη και βασιλιάδες, και δεν έπαιζαν τυχερά παιχνίδια ή έπιναν ή ήταν κλεφτοκοτάδες, πιστολάδες και αποπλανούσαν τις λευκές ή οποιοδήποτε από τα άλλα στερεότυπα που είχε επιλέξει γι’ αυτούς το λευκό Χόλυγουντ.
Το πρώτο Οσκαρ στη Hattie McDaniel, οι μαύροι πρωταγωνιστές και το Χόλυγουντ να αλλάζει στάση
Φτάνοντας στο 1940, στο ορθόδοξο Χόλυγουντ, η Hattie McDaniel, παίρνει το Όσκαρ Β Γυναικείου Ρόλου, ως «Μάμι», της υπηρέτριας, δηλαδη, που καταλαβαίνει πόσο απατεώνισσα είναι η Σκάρλετ Ο’ Χάρα, στο «Όσα παίρνει ο άνεμος». Η τελετή γίνεται σε μια σάλα ξενοδοχείου, αυστηρά «No Blacks»! Κατά τη διάρκεια της μεγάλης δημοτικότητάς της, οι κινηματογραφικές ταινίες στις οποίες εμφανιζόταν, παίχθηκαν σε 1.100 αίθουσες και ήταν ένα ηχηρό μήνυμα κατά του ρατσισμού και των στερεοτύπων στη βιομηχανία ψυχαγωγίας που αγκαλιάστηκε σε όλη τη χώρα. Με τον ομιλούντα κινηματογράφο πια να εκτοπίζει κάθε βουβό πλάνο, τα κινηματογραφικά στούντιο χρειάζονταν σπουδαίες φωνές, μουσικούς και αστέρια με ωραίες φωνές, που να μπορούν να υποκρίνονται αλλά και να τραγουδούν.
Το μαύρο σινεμά στράφηκε στο Χάρλεμ για να δανειστεί τα αστέρια του μουσικού θεάτρου, που είχαν προκύψει από την δεκαετία του 1920. Πολλοί μαύροι τραγουδιστές και μουσικοί άρχισαν να εμφανίζονται, ως πρωταγωνιστές ή υποστηρικτικοί ρόλοι, για στη βιομηχανία κινηματογράφου, εκείνη την περίοδο. Όταν η Lena Horne έκανε το ντεμπούτο της στις μαύρες ταινίες, το Χόλυγουντ την πρόσεξε αμέσως …
Το τέλος του μαύρου σινεμά του αγώνα, οι μεγάλοι σταρ, το Οσκαρ του Sidney Poitier
Τα Χολυγουντιανά studios άρχισαν να εξετάζουν τις μαύρες ταινίες ως δεξαμενή σπουδαίων ταλέντων. Λευκοί παραγωγοί, άρχισαν, επίσης να φτιάχνουν ταινίες για το μαύρο κοινό, με μαύρους πρωταγωνιστές και να κυριαρχούν στην αγορά, εφόσον κατάλαβαν πόσο προσοδοφόρο ήταν όλο αυτό. Η διαφορά, πια, μεταξύ του μαύρου σινεμά και των ταινιών για το μαύρο κοινό του Χόλυγουντ άρχισε να γινεται δυσδιάκριτη, ώσπου οι μαύροι παραγωγοί όλο και συρρικνωνόταν.
Ο Β Παγκόσμιος Πόλεμος, με την συμμετοχή των Αφροαμερικανών σε αυτόν, γέννησε μεγάλους αστέρες και πρώτα όνομα στο παραδοσιακό Hollywood. Είναι η εποχή που καθιερώνονται η Ethel Waters, που είχε ξεκινήσει από τις μαύρες ταινίες, ο James Edwards και ο Sidney Poitier σε πρωταγωνιστικούς ρόλους. Το φυλετικό σινεμά δεν είχε πια λόγο ύπαρξης και μετά τον Β ‘Παγκόσμιο Πόλεμο εξαφανίστηκε εξ ολοκλήρου.
Black Entertainment Television και η αρχή της αποκατάστασης των ξεχασμένων ταινιών
Έχουν διασωθεί πολύ λιγότερες από εκατό ταινίες του μαύρου κινηματογράφου και ανάμεσα τους, μόνο μια κόπια απ την Lincoln Pictures, την πρώτη εταιρεία μαύρης κινηματογραφικής παραγωγής. Οι ιστορικοί κινηματογράφου, δεν νοιάστηκαν για αυτό το σινεμά, παρά πολύ πρόσφατα, με όλο το ενδιαφέρον τους να το μονοπωλεί το λευκό, παραδοσιακό Χόλυγουντ. Τη δεκαετία του ’80, σπουδαίες ταινίες απ αυτές που είχαν διασωθεί, προβάλλονταν, συστηματικά, στο κανάλι της καλωδιακής τηλεόρασης BET, δηλαδή Black Entertainment Television, όπου έχει αποκλειστικά αφροαμερικανούς συντελεστές, ακόμα και στις διαφημίσεις. Οι νέοι πλέον θεωρητικοί του κινηματογράφου ενδιαφέρθηκαν. Εκείνο το ρατσιστικό Χόλυγουντ που γέννησε το Μαύρο Σινεμά με τις «ταινίες του αγώνα», υπήρξε, ήθελε μελέτη και προσοχή και οι λίγες ταινίες που έχουν επιβιώσει, χρησιμεύουν ως απόδειξη εκείνης της αδυσώπητης εποχής.
Η αποκατάσταση και η απόδοση της κινηματογραφικής αξίας
Το 2016, ξεκίνησε μια εκστρατεία για την αποκατάσταση της συλλογής των σωσμένων ταινιών του «μαύρου αγώνα», ώστε να μην είναι μόνο σε βιβλιοθήκες, αρχεία και μουσεία, αλλά να προβάλλονται δημόσια. Ο Martin Scorsese, ήταν απ τους επικεφαλής αυτής της προσπάθειας θεωρώντας αυτές τις ταινίες σπουδαίες για την καλλιτεχνική τους αξία αλλά και για την σύγχρονη ιστορία, σε μια εξέλιξη παράλληλη, που οδήγησε στο σήμερα της εικόνας.
