«Ach’imŭn pinnara», δηλαδή «ας λάμψει το φως της αυγής», λέει επικά, η αρχή στο «Πατριωτικό Τραγούδι», τον εθνικό ύμνο της Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Κορέας, ξορκίζοντας το σκοτάδι, αλλά αυτό το ίδιο μοιάζει να σκεπάζει κάθε στιγμή της ζωής των 26.000.000 ανθρώπων, σ εκείνη την άκρη της Ασίας. Φυσικά και η ευημερούσα Δύση, έχει την τάση να δαιμονοποιεί ό,τι δεν της μοιάζει, αλλά της περισσεύει ανοχή όταν αφορά σε ανελεύθερά καθεστώτα τύπου Σαουδικής Αραβίας. Ολες, όμως, οι φρικιαστικές ιστορίες για την Βόρεια Κορέα που κυκλοφορούν, ίσως στη βάση τους να έχουν και κάποια αλήθεια. Και ενώ διαψευστήκαν φρικτές φήμες για τάισμα αγριόσκυλων με αντιφρονούντες απ το καθεστώς, κάποιες άλλες, μέσα στον ορυμαγδό δημοσιευμάτων, φημών, προπαγάνδας και χολιγουντιανής μυθοπλασίας ίσως και να είναι αλήθεια…
Έρικ Λάφοργκ: ο φωτογράφος που έδειξε στον κόσμο στη ζωή στην Βόρεια Κορέα
Ο φωτογράφος Έρικ Λάφοργκ είναι ένας από τους λίγους πολύ τυχερούς που είχαν την ευκαιρία να δουν τι πραγματικά είναι η Βόρεια Κορέα. «Από το 2008, έχω ριψοκινδυνεύσει στη Βόρεια Κορέα έξι φορές», είπε. «Χάρη στις ψηφιακές κάρτες μνήμης, ήμουν σε θέση να αποθηκεύω φωτογραφίες που μου απαγορεύεται να τραβήξω ή που μου είπαν οι ειδικοί να διαγράψω». Ο Λάφοργκ δεν ενδιαφερόταν για τα προσεκτικά οργανωμένα τουριστικά ταξίδια στη μυστηριώδη χώρα, αποκαλύπτοντας μόνο την πρόσοψή της. Ήθελε να πάει πέρα από αυτό, να πάρει μια εγχώρια γεύση της γης και των ανθρώπων που δεν είναι υπό τον πλήρη έλεγχο του καθεστώτος. «Με αντιμετώπιζαν όπως κάθε άλλο τουρίστα», είπε ο Έρικ. «Δεν μου επέτρεψαν να φωτογραφήσω την αστυνομία, τον στρατό κλπ. Αλλά με ένα φακό με ζουμ 300mm και ένα κάθισμα στο πίσω μέρος του λεωφορείου μπορούσα να βγάλω τόσες πολλές …»… Τράβηξε χιλιάδες φωτογραφίες, δείχνοντας τους πολίτες και τους κυβερνητικούς αξιωματούχους στην καθημερινή τους ζωή. «Μόλις άνοιξαν μια νέα περιοχή για να επισκεφθώ, προσπάθησα να την δω, καταγράφοντας τον τόπο». Αφού ο Λάφοργκ επέστρεψε από το 6ο ταξίδι του στη Βόρεια Κορέα το 2012, ωστόσο, η κυβέρνηση ανακάλυψε ότι μοιράστηκε κρυφά τις φωτογραφίες στο διαδίκτυο. Απαιτούσαν να αφαιρέσει τις εικόνες. «Εγώ αρνήθηκα καθώς παρουσιάζω όλες τις πτυχές της Βόρειας Κορέας: το καλό και το κακό, όπως και με κάθε χώρα που επισκέπτομαι, αρνήθηκα να κάνω μια εξαίρεση για τη Βόρεια Κορέα και δεν μου άρεσε αυτό». Σύντομα, το καθεστώς απαγόρευσε στον Λάφοργκ να διασχίσει τα σύνορά του ξανά. «Κατά τη διάρκεια των γευμάτων στην εξοχή, μπορούσα να μιλήσω με τους ντόπιους για ώρες, χάρη στους οδηγούς μου. Μου είπαν τόσα πολλά για το πώς ζουν, τι ονειρεύονται κ.ο.κ. Το κύριο πράγμα που πρέπει να γνωρίζουμε είναι ότι οι Βορειοκορεάτες είναι ζεστοί άνθρωποι, πολύ περίεργοι με τους επισκέπτες και πολύ γενναιόδωροι, παρόλο που οι περισσότεροι δεν έχουν σχεδόν τίποτα».
Ύπνος σε απόλυτο σκοτάδι και έγερση από μεγάφωνα
Τεράστια μεγάφωνα ακούγονται στους δρόμους. Η Πνογκγιάνγκ η πρωτεύουσα της Βόρειας Κορέας ξυπνά, στις 7 το πρωί με παράγγελμα και κοιμάται στις 12 τα μεσάνυχτα, με το εκκωφαντικό Σιωπητήριο να αντηχεί στα και να σπάει στα τσιμέντα των σοβιετικού τύπου κτηρίων, προστάζοντας ύπνο. Τα φώτα της πόλης σβήνουν και το ρεύμα διακόπτεται στα σπίτια. Σιωπή και πυκνό σκοτάδι! Το μετρό, χτισμένο από το 1965, παρακαλώ, έχει σταματήσει από το απόγευμα και έχουν σβήσει οι περίτεχνοι, κρυστάλλινοι πολυέλαιοι του, κρύβοντας τα πορφυρά χρώματα των τοίχων. Η αρχοντική αυτή πολυτέλεια στα έγκατα της γης, έρχεται σε αντίθεση με το γκρι και το λερωμένο μπεζ της επιφάνειας της πρωτεύουσας, που κυριαρχούν οι απόλυτες, αγέλαστες ευθείες. Το καθεστώς είναι ιδιόμορφο και οικογενειακό. Η εξουσία περνάει από τον πατέρα στον γιο. Μετεωρίζεται ανάμεσα στη ριζωμένη τυφλή υπακοή στο αυτοκράτορα, την οργάνωσή του υπαρκτού σοσιαλισμού, με δανεισμένα σύμβολα και χρώματα απ τον κομμουνισμό, στρατοκρατική οργάνωση όπως οι δικτατορίες, προπαγάνδα και ανελευθερία όπως όλες οι εξουσίες. Οι πολίτες παρακολουθούνται διαρκώς. Υπάρχουν επιτροπές που δίνουν αναφορά για συμπεριφορά στα πλαίσια της εργασίας, της οικογένειας, της γειτονιάς. Οι ύποπτοι καλούνται σε δημόσια αυτοκριτική. Μισητοί εχθροί του έθνους τους, είναι η Ιαπωνία, που τους είχε σε κατοχή στο παρελθόν, η Νότιος Κορέα και απόλυτο κακό, πηγή κάθε διαβολικού στοιχείου στις μοίρες των ανθρώπων, η Αμερική. Τα κράτη αυτά, από πλευράς τους προχωρήσαν σε εμπάργκο αποκλείοντας τη χώρα από τις αγορές από το ’80 στερώντας τους ανθρώπους της Βόρειας Κορέας από φάρμακα, ενέσεις, τεχνολογικά επιτεύγματα, αγαθά υψηλού βιοτικού επιπέδου.
9χρόνια θητεία
Εδώ οι άνθρωποι ονομάζονται πολίτες, είναι μέρη του συνόλου και όχι άτομα. Κάνουν στρατιωτική θητεία για 9 ολόκληρα χρόνια! Είναι όλοι κρατικοί υπάλληλοι. Οι αγρότες είναι στην κορυφή της πολιτικής πυραμίδας και πρόσφατα σχετικά επιτράπηκε σ αυτούς να διαθέτουν το μέρος του πλεονάσματος τους στην αγορά και όχι στο κράτος. Όλοι στο περιθώριο της κανονικής τους εργασίας κάνουν δουλειές για το κοινό καλό. Οι μαθητές μετά το σχολείο καθαρίζουν πλατείες και μνημεία, οι φοιτητές στολίζουν και ξεστολίζουν τους δρόμους από τις παρελάσεις και τις επίσημες εκδηλώσεις και όλοι οι εργαζόμενοι προσφέρουν εθελοντικά την εργατική τους δύναμη, όποτε και όπου τους ζητηθεί από το κόμμα. Δεν συζητούν πολιτικά, δεν αμφισβητούν, δεν ρωτούν, δε ψάχνουν. Παίρνουν το ρύζι και τα λαχανικά που τους αντιστοιχούν για την κάθε μέρα. Και ζουν σκεπτόμενοι όσους αντιφρονούντες το σκάσαν για άλλες πατρίδες, με το καθεστώς να τους θεωρεί πεθαμένους και κάποιους τους επικηρυγμένους. Οι δημόσιες εκτελέσεις όσων βαραίνονται με υποψίες αντικαθεστωτικής δράσης, πρακτικής η ακόμα και σκέψης, ήταν συνήθεις παλαιοτέρα, αλλά φαίνεται να έχουν περιοριστεί τελευταία. Αγαπούν τον κινηματογράφο και σινεμά έχουν ακόμα και τα πιο απομονωμένα χωριά. Φυσικά βλέπουν ταινίες παραγωγής του καθεστώτος, σύμφωνα με τα επιβεβλημένα ήθη, που ούτε ένα φιλί δεν περνά από την λογοκρισία, σε ένα εξορισμένης τρυφερότητας, ασιατικό «Σινεμά ο παράδεισος». Πίνουν πολύ αλκοόλ με μπίρες δικής τους παραγωγής, τις οποίες αναμιγνύουν με το «σόχου» ένα ποτό με πολλούς βαθμούς οινοπνεύματος που παράγεται από ρύζι. Στα χωριά φτιάχνουν μια απαγορευμένη, πολύ εθιστική ρακή, από βελανίδια και φύλλα τζίτζερ. Με το δριμύ ψύχος του χειμώνα, παραδέχονται πως κρυώνουν, μιας και το καθεστώς αδυνατεί να προσφέρει θέρμανση για όλους. Υπάρχουν πλέον, κάποια σούπερ μαρκετ, στην πρωτεύουσα, απαγορευτικά ακριβά και για τους δυτικούς ακόμα, που κάνουν όλες τις συναλλαγές με ευρώ και ποτέ με δολάριο, το οποίο άλλωστε θεωρείται σατανικό! Η Ελλάδα διατηρεί διπλωματικές σχέσεις με την Λαϊκή Δημοκρατία της Κορέας και κάποια προϊόντα της, όπως χυμοί από τη Φλώρινα και λάδι από τη Σπάρτη, βρίσκονται για αγορά από την λιγοστή ελίτ της πόλης. Η φύση τους είναι όμορφη! Με πολλά ποτάμια, δάση, ειδυλλιακές πεδιάδες και απέραντους ορίζοντές. Οι κάτοικοί στις φωτογραφίες και τα βίντεο των δυτικών δεν χαμογελούν ποτέ. Μόνο κοιτάζουν με μια εριστική, βουβή, καχυποψία τον φακό. Στο κέντρο του…
Απαγορεύεται όλα να μην απαγορεύονται
Στη Βόρεια Κορέα μοιάζει το ρήμα «απαγορεύω» να είναι το πλέον δημοφιλές. Απαγορεύεται οτιδήποτε κάνει τους ανθρώπους να διαφέρουν, από ένα σύνολο ομοιογενές και χωρίς ατομικά χαρακτηρίστηκα. Έτσι απαγορεύονται οι ξένες ταινίες ή τα βίντεο ως προϊόντα «παρακμιακής κουλτούρας» με ποινή φυλάκισης από 5 έως 10 χρόνια. Απαγορεύεται φυσικά να βλέπουν ξένα τηλεοπτικά κανάλια, αλλά οι πολίτες που ζουν κοντά στα σύνορα, αν έχουν τηλεόραση -πράγμα όχι απαραίτητα διαδεδομένο- μπορούν χωρίς ποινές να παρακολουθούν το πρόγραμμα απ τις γειτονικές χώρες. Φυσικά και απαγορεύεται όχι μόνο το twitter όπως στην Τουρκία, αλλά όλο το σερφάρισμα στο Ίντερνετ, με ειδική άδεια για τους ερευνητές, τους ακαδημαϊκούς και πολιτικούς που κάνουν χρήση, υπό παρακολούθηση. Το καθεστώς έχει δικό του intranet, το «Kwangmyong» που αφορά αποκλειστικά σε βιβλία λογοτεχνικά, σύμφωνα πάντα με την εθνική ιδεολογία, επιστημονικά και τεχνικά κείμενα. Κινητά τηλέφωνα έχουν επίσης δικά τους. Το νέο τους smartphone το «Jindallae 3» κάνει θραύση και η μοναδική κινητή κρατική τηλεφωνία στη χώρα έχει τρία εκατομμύρια συνδρομητές. Απαγορεύεται ακόμα η επικοινωνία με το εξωτερικό, έτσι έχει μπλοκαριστεί πραγματοποίηση τηλεφωνικών κλήσεων εκτός Βόρειας Κορέας. Οποίος επικοινωνήσει με συγγενή του, άνθρωπο του, φίλο ή γνωστό στο εξωτερικό, αντιμετωπίζει την ποινή της εσχάτης προδοσίας! Απαγορεύονται τα ταξίδια στο εξωτερικό χωρίς ειδική άδεια από τις αρχές, που αφορά, συνήθως, σε μέλη της κυβέρνησης και αθλητές. Απαγορεύονται τα τζιν σε όλους ως αμερικανική, εκφυλιστική ενδυμασία και γενικώς τα παντελόνια στις γυναίκες, που αν είναι μέρος στολής, όπως ας πούμε στις στρατιωτικούς, μπορούν να τα φορούν αφού φτάνουν στην εργασία τους. Στις γυναίκες απαγορεύεται, ακόμα, να φορούν αμάνικα φορέματα και να βάφουν τα μαλλιά τους. Απαγορεύονται τα διαφορετικά στιλ στα μαλλιά. Είναι τέσσερις οι βασικές επιλογές των κουρεμάτων για τους άνδρες, που με τις παραλλαγές τους φτάνουν στις δέκα και είκοσι για τις γυναίκες! Στα ανδρικά κεφάλια το μάκρος της τρίχας δεν πρέπει να ξεπερνά τους 12 πόντους, αλλιώς γινεται επίσημη σύσταση κομμωτικής συμμόρφωσης!
Εκεί που τα φιλιά και τα χάδια απαγορεύονται
Απαγορεύονται οι θρησκείες, η πίστη σε όποιο Θεό, οι τελετές λατρείας! «Η θρησκεία είναι το όπιο του λαού. Η κατάργηση της θρησκείας ως απατηλής ευτυχίας του λαού σημαίνει αξίωση της πραγματικής του ευτυχίας. Η αξίωση να εγκαταλειφθούν οι αυταπάτες για την υπάρχουσα κατάστασή του σημαίνει αξίωση να εγκαταλειφθεί μια κατάσταση που έχει ανάγκη τις αυταπάτες. Η κριτική της θρησκείας είναι λοιπόν εμβρυωδώς η κριτική της κοιλάδας των δακρύων που φωτοστέφανό της είναι η θρησκεία» έγραφε ο Καρλ Μαρξ το 1844 όμως και το σοσιαλιστικό καθεστώς ενστερνίζεται πλήρως πως η θρησκεία προσφέρει προσωρινή ανακούφιση, όπως και το όπιο, αντικαθιστώντας την με την τυφλή πίστη και υπακοή στο καθεστώς και στην οικογένεια Κιμ. Οι μόνες τελετές που επιτρέπονται στις μεγάλες στιγμές των ανθρώπων, όπως στους γάμους είναι να βγάζουν φωτογραφίες στα αγάλματα της οικογένειας Κιμ και του τωρινού αρχηγού τους, καθώς και να τους προσφέρουν λουλούδια. Φυσικά και απαγορεύεται το προγαμιαίο σεξ, τα φιλιά σε δημόσιους χώρους, οι εκφράσεις τρυφερότητας ακόμα και ανάμεσα σε παντρεμένα ζευγάρια.
Σχεδόν καλά
Αποκομμένοι απ τον υπόλοιπο κόσμο και απ το δικαίωμα κάθε επιλογής, με ταριχευμένη την ελευθερία τους, οι κάτοικοι της Βόρειας Κορέας χαίρουν και κάποιων καλών, ιδωμένων πάντα μέσα απ τη δυτική ματιά μας. Δεν πληρώνουν στέγη, ρεύμα, νερό, σίτιση, γιατρούς, παιδεία. Αυτά τα αναλαμβάνει όλα το κράτος. Λίγα; Λίγα! Αλλά τουλάχιστον υπαρκτά! Δεν υπάρχουν άστεγοι, εγκληματικότητα, παραβατικότητα. Οι γυναίκες αντιμετωπίζονται το ίδιο ακριβώς με τους άντρες θεσμικά, ακόμα και αν στην κοινωνία αυτό βρίσκει αντιστάσεις. Απαγορεύεται η πορνεία και δεν υπάρχουν εκδιδόμενα άτομα. Δεν θεωρείται κακό δυο άνδρες να περπατάνε πιασμένοι απ το χέρι, να κάθεται ο ένας στα πόδια του άλλου, να μοιράζονται το ίδιο γλύκισμα ή φρούτο με ακουμπισμένα τα χείλη τους. Δεν υπάρχει χλεύη ή «κράξιμο» στους δρόμους αν κάποιος έχει διαφορετική κίνηση, ομιλία, περπάτημα απ το καθιερωμένο ως «αντρικό» πρότυπο. Δια νόμου, πάντως δεν απαγορεύεται -μη ξεχνιόμαστε!- η ομοφυλοφιλία, αλλά μοιάζει τόσο ταμπού, ακόμα και η αναγνώριση της ύπαρξης της, εξίσου όμως με την απαγόρευση της κάθε έκφρασης συναισθήματος, πάθους, έρωτα, επιλογής. Οι νέοι παντρεύονται με προξενιό και ουδείς διαλέγει σύντροφο. Είπαμε ακόμα πως το καθεστώς παρέχει σπίτι σε όλους. Οι καθυστερήσεις όμως να δοθεί στέγη στους νιόπαντρους οδηγεί στην αναγκαστική συμβίωση με τους γονείς του γαμπρού, πράγμα που σημαίνει πως η νύφη ζει με την πεθερά και οι συγκρούσεις είναι τόσο έντονες, που η κυβέρνηση έφτιαξε την Ένωση Δημοκρατικών Γυναικών για να επιλύει τις διαφορές… μαμάς και συζύγου!
Δημοσιογραφικές εντυπώσεις
Με δεδομένο πως η ενημέρωση γινεται απ το καθεστώς, υπάρχουν στη Βόρεια Κορέα, δέκα εφημερίδες και είκοσι περιοδικά, όλα κρατικά, ενώ τα ιδιωτικά ΜΜΕ φυσικά και είναι ανύπαρκτα, πράγμα που δε μας σοκάρει αφού οι γηραιοί θυμόμαστε την όχι μακρινή εποχή που στο δικό μας τόπο απαγορεύονταν η ιδιωτική ραδιοφωνία, συλλαμβάνονταν οι «ραδιοπειρατές» με τους παράνομους σταθμούς και η ιδιωτική τηλεόραση υπήρξε αργά στη ζωή μας. Με τον προβληματισμό κατά πόσο και τα ιδιωτικά μέσα είναι ελεύθερα στη Δύση, εδώ έχουμε την πλήρη και απροκάλυπτη χειραγώγηση του τύπου. Οι δημοσιογράφοι πρέπει να είναι μέλη του κόμματος των εργατών, με δεδομένη την αφοσίωση τους και την προθυμία υπακοής στο καθεστώς. Όσοι αφήσουν έστω υπονοούμενο αμφισβήτησης με την γραφή τους, εξαφανίζονται δια παντός όχι μόνο εργασιακά αλλά και ως υπάρξεις στις οικογένειες και στους φίλους τους. Οι ελάχιστες ξένες αποστολές που επισκέφθηκαν την Βόρεια Κορέα, είχαν πάντα «συνοδούς» ή καλύτερα «φροντιστές» στις μετακινήσεις τους και τους επιτρεπόταν να φτάσουν σε συγκεκριμένα σημεία, ενώ ήταν αυτονόητο, πως επρεπε πρώτα να καταθέσουν λουλούδια και να τιμήσουν τα μνημεία των αποθανόντων ηγετών Κιμ. Το πρακτορείο Associates Press για μία εβδομάδα ταξίδεψε στην ενδοχώρα. Δεν είχαν δικαίωμα να πάρουν συνέντευξη από τους ανθρώπους που συναντούσαν στο δρόμο τους, ούτε να παρεκκλίνουν της συμφωνημένης διαδρομής τους. Φωτογράφισαν σκηνές της καθημερινότητας εκεί.
Τι είδε ο φωτογραφικός φακός
Έρημοι δρόμοι, με λίγα αυτοκίνητα για όσους είχαν λεφτά να τα αγοράσουν, αφού το μηνιάτικο εισόδημα είναι 60 ευρώ και το κόστος είναι στα 5.000 για ένα μεσαίου κυβισμού όχημα. Παιδιά να κολυμπούν στα ποτάμια. Οικογένειες να κάνουν πικ νικ στα πάρκα. Γυναίκες σε ανδρικές δουλειές, να φτιάχνουν χαλασμένα φανάρια δρόμων ή να κάνουν στρατιωτικές ασκήσεις. Φτωχά, παραξενεμένα παιδιά στα βόρεια της χώρας, έξω από μισογκρεμισμένες καλύβες. Φωτισμένα πορτρέτα των δυο πεθαμένων και αγιοποιημένων Κιμ, μέσα στα ζοφερά σκοτάδια πενιχρών χωριών. Παρελάσεις νέων στην κεντρική πλατεία της Πνογκγιάνγκ. Ντροπαλά χαμόγελα ωραίων κοριτσιών με αγέλαστα, σκοτεινά ρούχα. Γυναίκες με παραδοσιακά, φανταχτερά κιμονό! Νύφες με ασημί γοβάκια! Σοβαρά σκαμμένα πρόσωπα ηλικιωμένων με σβησμένα βλέμματα. Χωρίς λέξεις. Μόνο κλεμμένες στιγμές…
Οι φίλοι του πρέσβη
Και η αλήθεια; Τι γινεται με αυτην την περιζήτητη, την υπέρτατη αρετή εμάς των δυτικών. Προφανώς, όπως κάνει πάντα, κρύβεται κάπου στη μέση. Έτσι, ο δημοσιογράφος Αντρέι Ιβάνοφ, που πήγε στη Βόρεια Κορέα, γράφει πως η οικονομική ανάπτυξη της χώρας πλησιάζει πλέον σε αυτήν της Νότιας. Στην πρωτεύουσα έχουν εντυπωσιακά πολυώροφα κτήρια, ουρανοξύστες γυάλινους, με τον κίνδυνο πάντα υπαρκτό να γίνει μια απ τις συχνές διακοπές ρεύματος και οι κάτοικοι των διαμερισμάτων να πρεπει να ανέβουν στον 30ο, για παράδειγμα όροφο, με τα πόδια Οι άνθρωποι στους δρόμους είναι καλοντυμένοι με δυτικά πρότυπα. Το καθεστώς επιδιώκει πλέον σοβαρά τις κινεζικές, βιετναμικές και ρωσικές μεταρρυθμίσεις. Ο πρώην πρέσβης της Βρετανίας στην Πιονγκιάνγκ Τζον Εβεραρντ, απ την άλλη περιέγραψε στην «Independent» πως απ τους Βορειοκορεάτες φίλους του, είδε την ζωή όχι της ελίτ του καθεστώτος, που ζει πολυτελώς σε βίλες με όλα τα δυτικά αγαθά, αλλά ούτε των φτωχών στις καλύβες. Έτρωγαν καλά, αλλά μονότονα, με το κρέας από σπάνιο έως ανύπαρκτο, κυρίως ρύζι, βραστά λαχανικά και κιμτσί, ένα πικάντικο λάχανο. Είχαν επαρκή ρούχα και τουλάχιστον ένα καλό κοστούμι για την υποχρεωτική παρουσία τους, σε παρελάσεις και κομματικές εκδηλώσεις. Ζούσαν σε διαμερίσματα. Κάναν καθημερινά ντους αλλά χωρίς ζεστό νερό. Η Βόρειος Κορέα, να σημειωθεί πως φτάνει τους πλην είκοσι βαθμούς Κελσίου το χειμώνα. Επιδίωκαν να έχουν πολλούς φίλους, ως αντίδοτο για την πλήξη, αλλά και για την υποστήριξη τους, αν είχαν καταγγελίες στο καθεστώς και βρίσκονταν μπλεγμένοι. Τα βράδια περνούσαν με την οικογένειά τους και έβλεπαν τηλεόραση, με πιο δημοφιλές πρόγραμμα αυτό που αφορά σε διεθνείς ειδήσεις και που μεταδιδόταν τις Κυριακές. Όπως συνηθίζεται στην Ασία, σύμφωνα με τον πρώην πρέσβη του Ηνωμένου Βασίλειου, έτσι και στην Βόρεια Κορέα οι οικογενειακές σχέσεις είναι πολύ ισχυρες. Σεβονται απεριόριστα τους γονείς τους και τους επισκέπτονται με συνέπεια, αλλά σαν από καθήκον και όχι ευχαρίστηση και τρυφερότητα. Λατρεύουν τα παιδιά τους και μερικοί τους προσέφεραν ιδιαίτερα μαθήματα, ιδίως αγγλικών, ενώ βάζουν ότι μέσον υπάρχει για να βρουν φάρμακα και παιδικές βελόνες για ενέσεις που σπανίζουν. Απέφευγαν να συζητήσουν πολιτικά, ζητούσαν πληροφορίες για τις εξελίξεις στη Δύση. Κάποιοι τους δεν έδιναν σημασία στην καθημερινή, κομματική προπαγάνδα, αλλά άλλοι πίστευαν πως, πράγματι, η Βόρεια Κορέα είναι μια ηρωική χώρα που μάχεται την συνομωσία των ΗΠΑ να την καταστρέψει. «Είχαν διδαχθεί να μισούν τους Αμερικανούς, αλλά οι περισσότεροι δεν τους μισούσαν», λέει ο κορυφαίος διπλωμάτης.
Το κουμπί του Κιμ
Και ενώ ο εγγονός του ανακηρυγμένου ως απολυτού ηγέτη, ο σημερινός ανώτατος αρχηγός της Βορείας Κορέας, Κιμ Γιογκ Ουν, έχει το δάχτυλο απλωμένο στο κουμπί που πυροδοτεί τις παντοδυναμίες πυρηνικές του κεφάλες, οι Αμερικανοί τον αποκαλούν «χοντρό, χαζό παιδί» επισήμως και τον προκαλούν μιλώντας του για αλαζονεία. Οι άνθρωποι της Βορείας Κορέας, πιστεύουν πως όλος ο πλανήτης τους εχθρεύεται γιατί είναι μοναδικοί αντιστεκόμενοι ακόμα. Μοιράζονται τη τελευταία τους τροφή μεταξύ τους, κοιτάζουν τα κορίτσια τους με τα ροζ, μεταξωτά, κεντητά με ανθούς κερασιάς κιμονό τους, αφήνουν τα παιδιά να παίξουν στα ποτάμια και αγνοούν πως το κουμπί, ναι μπορεί να πατηθεί και να μη «λάμψει το φως της αυγής» ποτέ ξανά…