Τουρισμός: Ακυβέρνητο καράβι εν καιρώ κορωνοϊού

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΝΑ ΣΤΕΡΓΙΟΥ

Η ατμομηχανή, που κράτησε όρθια την Ελλάδα εν καιρώ κορωνοϊού, ο ελληνικός τουρισμός είναι στα όρια της κατάρρευσης. Αν δεν υπάρξει ολοκληρωμένη δέσμη μέτρων, όπως υποστηρίχθηκε σε σημερινή διαδικτυακή συνέντευξη Τύπου, οι απώλειες είναι τόσο μεγάλες, που τα ελληνικά ξενοδοχεία διατρέχουν ντόμινο χρεοκοπιών, δημιουργώντας αλυσιδωτές συνέπειες στην αγορά. Ενδεικτικό της κατάστασης είναι ότι ο ελληνικός τουρισμός μετρά μόνο για τα ελληνικά ξενοδοχεία, εποχιακά και φουλ σεζόν, απώλεια τζίρου, 4,46 δις ευρώ. Πάνω από 45.000 θέσεις εργασίας είναι στο κόκκινο, αφού απειλούνται 10.100 θέσεις εργασίας μόνιμες και  35.041 στα εποχιακά ξενοδοχεία. Αν σε όλα αυτά προστεθεί όλο το κύκλωμα της αγοράς, τότε ο ελληνικός τουρισμός, με τον πολλαπλασιαστή που έχει δημιουργεί ακόμη μεγαλύτερες απώλειες σε θέσεις στην ακτοπλοΐα, την αγροτική ανάπτυξη, το εμπόριο, τις μεταφορές και βέβαια τα εστιατόρια κ.ά. αλλά και την κατάρρευση των εσόδων στη δημόσια διοίκηση από δημοφιλείς αρχαιολογικούς προορισμούς, όπως είναι η Ακρόπολη, η Αρχαία Ολυμπία, η Κνωσός κ.ά. Η δε προσπάθεια που είχε γίνει τα τελευταία χρόνια να μπει η Ελλάδα στον χάρτη και της αμερικανικής ταξιδιωτικής αγοράς πάει προς το παρόν περίπατο.

Το Ξενοδοχειακό Επιμελητήριο της Ελλάδος και οι προτάσεις του

Ειδικότερα, ολοκληρωμένη δέσμη προτάσεων για την εφαρμογή μέτρων εγγύησης της βιωσιμότητας του ελληνικού ξενοδοχείου κατά την μετα-πανδημική φάση, παρουσίασε το Ξενοδοχειακό Επιμελητήριο της Ελλάδος, στο πλαίσιο διαδικτυακής Συνέντευξης Τύπου που διενεργήθηκε σήμερα. Το ελληνικό ξενοδοχείο μετά το προσφυγικό – μεταναστευτικό και την κρίση λόγω της κατάρρευσης του Thomas Cook αντιμετωπίζει το μεγαλύτερο πρόβλημα των τελευταίων δεκαετιών με την πανδημία του Κορωνοϊού. Αυτή είναι η κύρια όψη του νομίσματος αλλά πλήττονται βεβαίως και τα καταλύματα αλλά και το ArBnB, που είχε δώσει έσοδα σε Έλληνες την περίοδο της κρίσης ενώ ο παράγοντας «κρουαζιερόπλοιο» πλέον είναι κενό γράμμα. Στη συνέντευξη Τύπου δόθηκε στη δημοσιότητα ο 3ος κύκλος της έρευνας «COVID-19 και ελληνικά ξενοδοχεία» του Ινστιτούτου Τουριστικών Ερευνών και Προβλέψεων (ΙΤΕΠ), που διενεργήθηκε στον διάστημα 1-10 Απριλίου 2020 σε δείγμα 1.779 ξενοδοχείων εκ του συνόλου των 9.954 μελών του Επιμελητηρίου (ήτοι το 18% του συνολικού αριθμού των ξενοδοχείων της χώρας). Ο πρόεδρος του ΞΕΕ, κ. Αλέξανδρος Βασιλικός παρουσίασε τα κυριότερα ευρήματα της, εν λόγω έρευνας πεδίου, που έχει αναθέσει το Επιμελητήριο στο Ινστιτούτο Τουριστικών Ερευνών και Προβλέψεων. Όπως διαπιστώνεται μεταξύ των ξενοδοχείων συνεχούς λειτουργίας, το 65% εξ αυτών θεωρεί πιθανή ή πολύ πιθανή την χρεοκοπία (46, 6 % πιθανή, 18,3 % πολύ πιθανή). Το αντίστοιχο ποσοστό για τα ξενοδοχεία εποχικής λειτουργίας ανέρχεται στα 51,8 % (40,5 % πιθανή, 11, 3 % πολύ πιθανή). Αν φανταστούμε ότι ήδη λόγω της οικονομικής κρίσης, υπήρξαν ξενοδοχεία, που κινδύνευαν κι ορισμένα ανέκαμψαν τα προηγούμενα χρόνια, το πρόβλημα είναι δεκάκις φορές μεγαλύτερο. Ήδη ακούγεται ότι κάποια ξενοδοχεία είναι στα όρια ν΄ αλλάξουν χέρια ενώ ακόμη κι οι σχολικές εκδρομές, όπως ήταν φυσικό δεν συμβαίνουν.

Μειώσεις του τζίρου πάνω από το μισό

Σύμφωνα με τα στοιχεία, που δόθηκαν στη δημοσιότητα, το 95% των ξενοδοχείων συνεχούς λειτουργίας διαβλέπει ποσοστιαία μείωση του τζίρου κατά μέσον όρο, 56,3%. Αντίστοιχα το 94,2% των ξενοδοχείων εποχικής λειτουργίας αναμένει μείωση του τζίρου κατά μέσον όρο 56,1%.  Με αναγωγή στον συνολικό ξενοδοχειακό πληθυσμό, η απώλεια ξενοδοχειακού τζίρου για το 2020 εκτιμάται σε 1,2 δις για τα ξενοδοχεία συνεχούς λειτουργίας και σε 3,26 δις  για τα εποχικής. Η συνολική εκτιμώμενη απώλεια φτάνει στα 4,46 δις ευρώ, δημιουργώντας μία τεράστια τρύπα όχι μόνο στα ξενοδοχεία και τον τουρισμό,  στις θέσεις εργασίας αλλά και συνολικά στα έσοδα του κράτους και τις ασφαλιστικές εισφορές. Το  57,3% των ξενοδοχείων συνεχούς λειτουργίας  εκτιμούν μείωση της απασχόλησης κατά 40%.  Αντίστοιχα, το  65,4%  εποχικής λειτουργίας βλέπει πτώση της απασχόλησης κατά  41,5%.  Με αναγωγή στο συνολικό πληθυσμό των ξενοδοχείων υπολογίζεται πως  κινδυνεύουν άμεσα 45.142 θέσεις εργασίας. Επίσης το 71,1% των ξενοδοχείων συνεχούς λειτουργίας δηλώνει ότι έχει ανάγκη για χρηματοδότηση,  η οποία ανέρχεται κατά ΜΟ στο 31,1 % του τζίρου τους.  Αντίστοιχα  66,6% των ξενοδοχείων  εποχικής λειτουργίας  δηλώνουν ανάγκες χρηματοδότησης στο  31,4%.  Με αναγωγή εκτιμάται  πως οι ανάγκες χρηματοδότησης φτάνουν τα  498 εκατ. ευρώ για τα συνεχούς λειτουργίας  και  1.29 δις. ευρώ  για τα εποχικής.  Συνολικά η ανάγκη χρηματοδότησης  διαμορφώνεται  στα 1.787.264.082 €. Ο κ. Βασιλικός επισήμανε πως μπροστά σε μια «πρωτόγνωρη» και «αχαρτογράφητη» – όπως τη χαρακτήρισε – πραγματικότητα είναι απόλυτη ανάγκη να υπάρξουν λύσεις και πρόνοια, σημειώνοντας πως η προτεινόμενη δέσμη μέτρων έχει ήδη προωθηθεί στο Υπουργείο Τουρισμού. 

Η πρόταση του ΞΕΕ εμπεριέχει 5 κατηγορίες μέτρων* οι οποίες επιμερίζονται ως εξής : 

1.  Υγειονομικοί όροι λειτουργίας στην επανέναρξη 

– Πρωταρχικό μέλημα θα πρέπει να παραμείνει η προστασία των εργαζομένων και των επισκεπτών με υγειονομικούς όρους. Αυτό αφορά σε γενικούς  κανόνες καθαρισμού και απολύμανσης όπως και σε υγειονομικούς όρους λειτουργίας κοινόχρηστων χώρων. Όπως για παράδειγμα ο τρόπος σερβιρίσματος πρωινού και γευμάτων, οι αποστάσεις μεταξύ τραπεζιών – ξαπλωστρών σε παραλίες, ο προσδιορισμός ορίων  χωρητικότητας στους χώρους των ξενοδοχείων. 

– Στην ίδια κατηγορία εμπίπτουν και τα τεστ. Ανάλογα  με την διαθεσιμότητα και το κόστος τους, καλό θα είναι να μπορούν να τεσταριστούν στο άνοιγμα αλλά και να τεστάρεται ανά τακτά χρονικά διαστήματα το προσωπικό του ξενοδοχείου. Το ίδιο πρέπει φυσικά να ισχύσει στις βασικές τουριστικές υποδομές, όπως μουσεία, αρχαιολογικοί χώροι, αεροδρόμια, λιμάνια.  Εκεί  θα πρέπει επίσης να υπάρχουν ειδικές εγκαταστάσεις οι οποίες θα αποτρέπουν την συνάθροιση κοινού. 

2.  Εργασιακά. 

– Ρυθμίσεις ΕΦΚΑ

Αναστολή  των ενήμερων ρυθμίσεων ΕΦΚΑ από τον Μάρτιο του 2020 μέχρι τον Απρίλιο του 2021 και μεταφορά τους  στο τέλος της συνολικής διάρκειας της ρύθμισης με παράταση αυτής και χωρίς προσαυξήσεις και τόκους. Αντίστοιχη πρόβλεψη  για το 50% των δόσεων των ρυθμίσεων που θα είναι σε ισχύ το 2021. 

– Για τα ξενοδοχεία που θα ανοίξουν ( εποχικής  και  συνεχούς λειτουργίας)

 Επιδότηση των εργοδοτικών εισφορών από το άνοιγμα μέχρι 04/2021.

 Δυνατότητα αυξομείωσης του χρόνου και της μορφής εργασίας ανάλογα με την ζήτηση.  Απαραίτητες οι ευέλικτες μορφές εργασίας.

– Για τα ξενοδοχεία που δεν θα ανοίξουν:

Εποχικής λειτουργίας  Παροχή επιδόματος ανεργίας δωδεκάμηνης διάρκειας, μέχρι την έναρξη της επόμενης τουριστικής περιόδου, για τους εποχικούς εργαζόμενους που δεν θα προσληφθούν φέτος. 

 Επιδότηση των εργοδοτικών εισφορών μέχρι 04/2021 για τις μόνιμες θέσεις εργασίας, 

 Συνεχούς λειτουργίας:   Αντίστοιχο  επίδομα ανεργίας για τους εργαζόμενους. 

3. Φορολογικά 

– Άμεση μείωση του ΦΠΑ στο 6% στη διαμονή και στο 13% στην εστίαση με μακροπρόθεσμη ισχύ (τουλάχιστον 3 χρόνια).

– Κατάργηση Συμπληρωματικού ΕΝΦΙΑ.

– Αναστολή πληρωμής ενήμερων φορολογικών ρυθμίσεων σε ισχύ μέχρι τον 06/2021 και αποπληρωμή των υπολειπόμενων δόσεων από 06/2021 σε 36 δόσεις.

4. Τραπεζικές Ρυθμίσεις 

Είναι ξεκάθαρό πως το τοπίο έχει αλλάξει και χρειάζονται γενναίες αποφάσεις σε ότι αφορά στις σχέσεις ξενοδόχων και τραπεζών. Πρέπει να βρεθεί η  χρυσή τομή ώστε από τη μια  να αποφευχθεί η δημιουργία καινούργιας γενιάς κόκκινων δανείων και από την άλλη να ικανοποιηθεί η αδήριτη ανάγκη, όπως προκύπτει και από την έρευνα,  για τη χρηματοδότηση των ελληνικών ξενοδοχείων. 

–  Χορήγηση κεφαλαίων  κίνησης με εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου και  χαμηλό επιτόκιο. Δικαιούχοι πρέπει να είναι οι εταιρίες οι οποίες ήταν  ενήμερες 31/12/19 (με λιγότερο από 90 ημέρες καθυστέρησης στην πληρωμή των υποχρεώσεων τους).

Στο σημείο αυτό πρέπει να σημειώσω πως χρειάζεται η δέουσα τραπεζική ευελιξία για ξενοδοχεία που είναι βιώσιμα επιχειρηματικά αλλά έχουν πληγεί από την κατάρρευση της Thomas Cook. 

– Δημιουργία πλαισίου για την μακροχρόνια αποπληρωμή των υφιστάμενων δανείων. 

Η φετινή ζημιά την οποία θα μεταφράσουν οι ξενοδόχοι σε δάνειο, θα πρέπει να αποπληρωθεί κατά προτεραιότητα μέσα στην επόμενη πενταετία. Θα είναι εξαιρετικά δύσκολο αυτό να συνδυαστεί με τις αποπληρωμές των λοιπών δανείων, σε ένα άγνωστο αλλά σίγουρα δύσκολο περιβάλλον. Θα πρέπει λοιπόν να υπάρξει πρόβλεψη δυνατότητας αναστολής των αποπληρωμών κεφαλαίου για ισόποσο διάστημα και μακροχρόνια ρύθμιση των δανείων. Τα δάνεια είναι κατά κανόνα εγγυημένα από τις αξίες των ίδιων των ξενοδοχείων. Συνολικά ο ορίζοντας πρέπει να είναι 15 έτη.

– Επιδότηση επιτοκίων για το 2020 στο 100%  και δυνατότητα παράτασης του μέτρου το 2021 στο 50%.

–  Συμπερίληψη και των συμβάσεων  χρηματοδοτικών μισθώσεων (sale and leaseback) στις αναφερθείσες  ρυθμίσεις καθώς αφορούν μεγάλο αριθμό ξενοδόχων.  Παράταση των  εν λόγω συμβάσεων για διάστημα 3 ετών.

5. Επιμέρους στοχεύσεις.

Στην τελευταία 5η κατηγορία της προτεινόμενης δέσμης περιλαμβάνονται μέτρα που μπορούν μέσα από διαφορετικές στοχεύσεις να συνεισφέρουν θετικά στη θετική υπέρβαση της κατάστασης. 

Αναφερόμαστε σε μέτρα όπως:

– Παράταση με νόμο των ενοικιαστηρίων ξενοδοχειακών μονάδων, που λήγουν το 2020 ή το 2021 για τρία χρόνια. 

– Πρόνοια για περαιτέρω αναστολή πληρωμών επιταγών ανάλογα με την εξέλιξη της ζήτησης στον τουρισμό.

– Οριζόντια συνέχιση της μείωσης του ενοικίου για τα ξενοδοχεία στο 60% είτε ανοίξουν είτε παραμείνουν κλειστά.

– Κίνητρα σε ιδιοκτήτες προκειμένου ακίνητα, που δραστηριοποιούνται στη βραχυχρόνια μίσθωση να επιστρέψουν στην μακροχρόνια μίσθωση.

– Εντατικός έλεγχος της παραξενοδοχείας και των καταλυμάτων, που λειτουργούν σαν ξενοδοχεία ενώ δεν είναι και λειτουργούν χωρίς αντίστοιχους υγειονομικούς όρους.

– Μείωση μισθωμάτων αιγιαλού 

– Επίσπευση από το Υπουργείο Ανάπτυξης των έργων σ’ εκκρεμότητα και μέτρα προστασίας των επενδύσεων που κινδυνεύουν με αναστολή. Διευκολύνσεις με αύξηση προκαταβολών και τροποποίηση των κριτηρίων υλοποίησης.

«Τα ξενοδοχεία εκπέμπουν SOS»

Μετά την ολοκλήρωση της αναλυτικής παρουσίασης της προτεινόμενης δέσμης μέτρων, ο πρόεδρος του ΞΕΕ κ. Αλέξανδρος Βασιλικός, δήλωσε τα εξής: «Ο τουρισμός είναι αυτήν την ώρα στο σημείο μηδέν. Τα ξενοδοχεία εκπέμπουν SOS.  Θ ‘ απαιτηθεί ολική επαναφορά προκειμένου να κερδίσουν το μέλλον και να συνεχίσουν τη μεγάλη προσφορά τους στην ανάπτυξη, την απασχόληση και τη συνοχή της κοινωνίας.  Μεσοπρόθεσμα αυτό θα επιτευχθεί  με το δεκαετές σχέδιο για τον τουρισμό στην εκπόνηση του οποίου το ΞΕΕ θα  συμμετέχει με τεκμηριωμένες θέσεις. Μέχρι τότε όμως πρέπει το ξενοδοχείο να στηριχτεί σήμερα, για να παραμείνει όρθιο αύριο. Με άμεσα μέτρα, που θα καταστήσουν εφικτή  την επανεκκίνησή τους  και αυτό πρέπει να είναι το μήνυμα της σημερινής συνέντευξης τύπου. Τα ελληνικά ξενοδοχεία και οι εργαζόμενοι σ΄ αυτά έχουν απόλυτη ανάγκη άμεσης στήριξης. Έχουν απόλυτη ανάγκη από άμεσα και τολμηρά μέτρα».